Mới nhất

NHỮNG KINH NGHIỆM NGOÀI CƠ THỂ

Nguyễn Huỳnh Lê

Những tác phẩm điêu khắc uyển chuyển của nghệ sĩ thị giác người Anh ROOK FLORO đã cho chúng ta những kinh nghiệm ngoài cơ thể một cách siêu thực Người xem có thể thực sự cảm nhận một cuốn phim mà phần hiệu suất là được lấy cảm hứng từ lý thuyết về bóng tối của nhà tâm lý học C.Jung.“Chúng tôi luôn luôn cảm thấy áp lực phải được hoàn hảo bởi tất cả mọi thứ xung quanh chúng ta như các phương tiện truyền thông, mạng xã hội, quảng cáo, bạn bè, và gia đình.”Rook Floro nói.





Rick Floro on Behance

CÂY CỐI TRONG VƯỜN

kịch của Iom H. Cik
chuyển ngữ : Hoàng Ngọc Biên
Iom H. Cik sinh ngày 19 tháng 1 năm 1938 tạiPnom Penh, Cambodge. Sau khi tốt nghiệp trung học tại Lycée Pnom Penhnăm 1957, ông được gia đình cho du học ở Pháp. Tại Đại học Sorbonne,Paris, ông có dịp làm quen và kết thân với những đồng hương, có ngườiđầu óc cách mạng cực đoan như tiến sĩ Khieu Samphan chẳng hạn, về sauđã trở thành một trong những người lãnh đạo của nước “Campuchia mới”nổi tiếng thế giới với những chiến tích tàn sát tập thể những người dânCambodge vô tội. Sau khi tốt nghiệp cử nhân triết và tiến sĩ văn chươngở Sorbonne (luận văn về Samuel Beckett), Iom H. Cik lấy vợ là ngườiPháp và dạy học tại một trường trung học ở Strasbourg. Iom H. Cik, làmthơ, viết văn, viết kịch, viết nhạc, và có năm tác phẩm xuất bản đã gâyđược ít nhiều tiếng vang trong giới văn học nghệ thuật hiện đại ởParis. Cá tính mạnh nhưng bản chất khép kín rụt rè, Cik chưa bao giờlên trang nhất các tạp chí văn học, thích chơi đàn dương cầm ở nhà saunhững giờ dạy học hơn tham gia các phỏng vấn, tranh luận văn học. Thếnhưng những cái ông viết ra, như vở kịch ngắn Dialogue des arbres(một trong bốn vở ngắn trong tập sách mang cùng tên do Nxb.Présentations, Strasbourg, ấn hành năm 1998) được giới thiệu trên đâythật quả là… những vấn đề.
       Cây cối trong vườn là một trong nhiều vở kịch ngắn được Iom H. Cik viết và cho phổ biến trong những năm 70 và 80 ở Pháp. Cây cối trong vườn khôngcó tên nhân vật, điều này có nghĩa là đối thoại ở đây không chỉ dànhcho hai bên nói qua nói lại, mà còn có thể mở rộng cho nhiều bên –nghĩa là nhiều nhân vật: như thế, người đạo diễn sau khi tiếp nhận bảnvăn, tùy cách đọc của riêng mình, có thể chọn số “người” tham dự, nghĩalà có thể biến đối thoại (giữa hai bên) thành đàm thoại (giữa nhiềubên). Căn cứ vào những huớng dẫn về âm thanh của tác giả, có vẻ như Cây cối trong vườn khôngcần, và không nên có nhạc nền: âm thanh duy nhất cần đạo diễn xử lý mộtcách sáng tạo sẽ chỉ là năm ba thứ tiếng động âm và câm như đã ghitrong bản văn. Ánh sáng cũng là một yếu tố khá quan trọng: sáng tạo củađạo diễn không ở chỗ phải trả lời những đòi hỏi phức tạp của ngườiviết, mà ở chính cách xử lý tốc độ của các chuyển biến. Sau cùng, cáikhô khốc trong những đối thoại có thể là chủ ý của tác giả. Người đạodiễn Cây cối trong vườn có thể sử dụng sáng tạo của riêng mình, nhưng cũng rất nên coi đấy là một đòi hỏi sân khấu.

Hoàng Ngọc Biên
CÂY CỐI TRONG VƯỜN
đối thoại đêm
Buổi chiều. Văn chương hơn một chút, ta bảo làhoàng hôn. Hoàng hôn trong vườn. Nhưng đây phải là một hoàng hôn rấtmuộn, và vườn chẳng qua chỉ là một ý niệm, bởi vì khi màn mở ra, khángiả chỉ thấy còn một chút nắng không rõ, một chút ánh sáng không rõ –có thể không còn gì cả, bởi cảnh trí rất chóng chuyển từ cái chút sángtưởng tượng kia qua bóng tối.
Đêm. Xa xa, người thính tai lắm nghe được một tiếnggì như là tiếng côn trùng, người khác, tùy nghi, có thể cho đó là tiếngễnh ương. Rõ nhất là tiếng xe cộ – nhưng vẫn là từ xa, rất xa.
Sân khấu không cần nhiều chi tiết: chỉ là đêm, haygần như đêm. Tuy nhiên, cũng có thể để ló ra từ hậu trường một vài ánhđèn, nhưng ánh đèn là những đốm sáng tù mù từ các cửa sổ nhỏ không hìnhthù, nhất là không chiếu một chút sáng nào ra bóng tối. Có thể có tiếnggió, hay tiếng lá, hay cả hai. Cây trong vườn đêm lao xao nói chuyện.
Mùa xuân vừa qua chẳng có gì hấp dẫn – nhỉ…
Hấp dẫn? Có gì trên đời này ta có thể dám gọi là hấp dẫn?
Thì là một cái gì tương tự như thế. Không bắt buộc phải là…
Bắt buộc? (Giọng như gây gổ) Trên đời này có ai bắt buộc được ai?
Đơn giản, có thể nói: một cái gì làm ta xúc động, chẳng hạn…
Xúc động? Trên đời này…
Thôi, mới ngủ dậy, đừng có điên nữa, có thể xúc động là chữ không diễn tả đúng, nhưng đơn giản là…
Đơn giản? Chẳng có gì trên đời này anh hay bất cứ ai có thể dám nói là đơn giản…
Đêm hoàn toàn. Có thể là nhiều màu chồng lên nhaulàm thành cái màu đen ấy của đêm, nhưng màu đen là một màu đen sâuthẳm, nhức nhối, khốn đốn. Ánh đèn xa, hay là những đốm sáng tù mù từtrong các cửa sổ nhỏ dần, tuyệt nhiên không tỏa chiếu một chút sáng nàora vườn. Vườn trong đêm hình như sâu hơn, thấp hơn, và như đang mất hútsang một thế giới khác, thuộc một không gian khác…
Anh đang ở đâu đấy? Nói cái gì đi chứ? Bộ tối quá rồi câm luôn à?
Câm? Ai mà câm được trên đời này?
Tối quá ta không trông thấy anh, làm sao ta biết được anh câm hay không câm?
Tối ư? Thế sáng mà biết được à? Tối hay sáng – đó không phải là vấn đề. Vấn đề là…
Không có vấn đề gì trên đời này. Thế nên không thể có chuyện vấn đề là. (Một lát) Anh có nghe mưa không? Mùa này mà vẫn cứ có mưa…
Thế mới biết là tương đối cả: thời tiết tương đối, thờigian tương đối, cuộc đời tương đối, tình yêu tương đối, màu sắc tươngđối, đêm ngày, tối sáng…
Đêm ngày? Đêm ngày thì có gì khác nhau? Đêm tối ngày sáng. Ngoài cái chỗ ấy…
Cái chỗ ấy thôi cũng là khác quá đi rồi anh bạn. Thử hỏitrên trời dưới đất, có ai khi người ta thức dậy thì mình đi ngủ. Có aikhi người ta tụ họp ăn bữa cuối cùng trong ngày, nói cười đã bắt đầubớt râm ran, có người miệng vẫn còn cố chuyện trò mà mắt đã bắt đầu limdim, áo xống cái cởi ra cái mặc vào, thì mình bắt đầu sống dậy, bắt đầunói…
Nói khẽ chứ. Người ta còn thức cả đấy!
Có tiếng lao xao của người, tiếng bát đĩa khuanhưng không rộn ràng lắm. Mọi thứ tiếng đều rất khẽ, rất câm, khôngbiết từ đâu, nhưng phải là nghe từ xa, rất xa – kể cả dăm ba tiếng lengkeng không rõ là của tàu điện, hay xe ngựa, hay của một cái gì khác.
Thức thì rồi cũng phải ngủ thôi. Trên đời này có ai thức hoài được đâu.
Nhưng cũng có ai ngủ hoài được đâu. Ngủ như ta ngủ đây,e cũng chỉ có mình ta. Ngủ suốt ngày, im lặng suốt ngày, biến mất suốtngày, bốc hơi suốt ngày – sự hiện diện giống như chuyện giả ngộ… Ánhsáng đấy mà chẳng nhìn thấy gì, đời sống đấy mà chẳng nghe thấy gì.Trong khi người ta…
Người ta sao kệ người ta. Chỉ nhìn mình thôi chưa đủ mệt sao?
Mệt ấy à? Cái mệt trước sau gì cũng không tránh được, thì hãy cứ nhìn người khác một chút cho biết…
Một chút cho biết? Ngày không lo ngủ, anh chỉ được mỗi cái tò mò không ai bằng.
Tò mò? Trên đời này có ai không tò mò?
Lại những tiếng leng keng, rất khẽ, không biết củatàu điện, hay xe ngựa, nghe từ xa, xen với tiếng chó sủa, tiếng nhặttiếng khoan, hay gần như vậy, cũng từ rất xa.
Lâu lắm ta không thấy trời xanh, nhỉ…
Làm sao anh có thể thấy trời xanh? Anh và ta, và cả ainấy chung quanh đây, ban ngày ai cũng ngủ, ngủ để không ai biết có mìnhtrên đời này, anh quên rồi sao? Nếu như anh chưa biết, thì ta nói đểanh biết nhé, ngày nay, ban ngày trời vẫn còn xanh đấy – như xưa…
Như xưa thì có gì lạ, ai mà không biết? Cái gì có thểthay đổi, con người này, cây cối kia, trái tim nọ, bóng bàn, bóng rổ,điền kinh các thứ, chứ trời, trời thì làm sao có thể không dưng đánhđổi tối với sáng, hay ngược lại, trừ phi…
Đấy, thì vẫn còn có trừ phi đấy!
Nghĩa là, trừ phi…
Trừ phi nghĩa là trừ phi, không một hai gì cả. Trừ phi động đất ấy à?
Động đất, nếu là ban ngày, thì trời vẫn xanh. Anh quên mất địa lý, lịch sử, vạn vật, quên tuốt rồi…
Anh lạ lắm sao? Ta quên tuốt cả rồi đấy! Nhớ mà làm gì?Nhớ cho lắm chỉ thêm mệt xác. Nhớ hết mọi thứ như thế, rồi ban đêm trờicó xanh được không? Anh thì cái gì cũng nhớ: trời xanh, mây trắng, chimchóc, rừng cây, hoa cỏ, mưa nắng, sân vườn, cảnh sát, ngả ba ngả tư,phố lớn phố nhỏ, đèn xanh đèn đỏ… Cứ y như là cái gì cũng phải ghiphải nhớ, cái gì cũng là của mình tất!
Không của mình thì của ai? Chết đi, liệu ai nấy có đemtheo mình những cái của kia được đâu… Của chung cả: của ông trời trênkia kìa!
Trời đâu giờ này mà trời? Chỉ một màu đen tối thui… Nói mà không biết mình nói gì. Nghe cứ như con người phát biểu!
Những đốm sáng xa từ từ biến mất. Tiến trình biếnmất này phải kéo dài hơn hai phút hay hơn thế nữa – trong khi khán giảbăt đầu lại nghe tiếng gì như là tiếng côn trùng, cũng có thể là tiếngễnh ương, tiếng âm và câm, như từ một vực thẳm, từ một khoảng không xavắng, từ tưởng tượng, nhưng độ trầm bổng thì tương đối phân biệt được.Sân khấu sau đó bỗng im lặng, hoàn toàn im lặng, trước khi khán giảkhởi sự nghe trở lại, ban đầu tiếng rất nhỏ, rồi sau đó lớn dần, đốithoại của cây cối:
(Giọng thân mật) Rồi, anh tỉnh ngủ hẳn chưa?
Không tỉnh ngủ thì ai nói chuyện với anh nãy giờ đấy? Không tỉnh ngủ mà còn nói được như thế sao?
Ngủ, có người vẫn nói được đấy…
Nói kiểu ấy là nói ba láp. Nói kiểu đụng đâu nói đấy,nói không suy nghĩ. Kiểu nói ấy tất nhiên không nói vẫn hơn. Kiểu nóilàm cho người khác sợ hãi. Ta thà không…
Lại ta nữa rồi. Ta… Có ai quan tâm đến ta?
Không quan tâm! Là người ta không quan tâm đến cái haycái tốt của ta thôi. Anh thử làm một chuyện gì bậy, rồi xem người ta cóquan tâm hay không?
Việc gì phải thử: anh và ta, và ai nấy chung quanh đây,thiên hạ cả khối, như con người kia kìa, đâu đâu người ta cũng từng làmbiết bao nhiêu chuyện bậy, bao nhiêu chuyện tày trời, lấn áp nhau, đèbẹp nhau, ăn thịt nhau…
Thế nghĩa là ai nấy được quan tâm quá đi chứ!
Được quan tâm kiểu đó chỉ có khổ thêm. Ai ham cứ ham, ta thì ta chẳng ham…
Còn ta, ta chẳng ham cũng chẳng sợ. Chém giết nhau riết,mọi chuyện trở thành nhàm, có khi không ai để ý, không ai còn nhắctới…
Cảnh vật – thật ra chỉ là cảnh vật trên lý thuyết –bây giờ toàn một màu đen. Khắp sân khấu, và một cách nào đó, phải nóilà khắp nhà hát, cùng một sự im lặng như nhau: nói cách văn chương mơhồ, thì là im lặng của cái chết.
Thôi hãy nói cái gì… tích cực hơn vậy. Sáng hôm qua,ta nằm mơ thấy một rừng cây. Một rừng cây trong buổi rạng đông, rừngcây không một bóng người, chỉ có tiếng gió xào xạc, và trước chút mặttrời mới ló dạng, lá cây xoay bên này bên kia liên tục, một bên tối,một bên sáng, cứ thế lấp lánh…
Hết phía bên tối thì qua phía bên sáng… Có thật thế không? Có thật là anh đã nhìn thấy một rừng cây như thế?
Thật – thật nghĩa là sao? Trên đời này mà lại có thể có chuyện thật? (Giọng bất ngờ thiết tha) Nhưngnằm mơ, thì ta quả có thấy như vậy: một rừng cây trong buổi rạng đông.Có điều, riêng cái chút mặt trời lấp ló bên kia núi, thì bởi vì ta quenngủ ban ngày, cũng như anh thôi, nên không sao định rõ được nó đi lênhay đi xuống, không đoan chắc được cái ta nhìn thấy là bình minh, hayhoàng hôn. Nhưng từ lâu lắm rồi, bình minh hay hoàng hôn, với ta, và cảvới anh, đương nhiên thôi, đâu có gì khác… Như anh vừa nói: tương đốicả.
Đã đành là tương đối, nhưng tương đối cũng có tương đốinày tương đố nọ. Đánh đồng hết như thế thì coi sao được… Mà có thậtlà anh không thấy có con người?
Trong giấc mơ thì thật là như thế. Ai mà biết được? Cáigì nói ra cũng phải chắc chắn là có thì ai mà nói được, ai còn dámnói…
Thế… thế anh nhớ lại xem, anh có thấy ta?
Thấy anh? Tôi tôi còn không thấy nữa, huống là anh… Thôi thì có thể nói: tôi thấy tất, vậy anh cứ coi như tôi có thấy anh, (nhỏ giọng) và cả tôi nữa, không chừng. (Giọng bình thường)Nhưng không có gì đẹp đẽ đâu nhé: ngoài cái khoản lá cây xoay ngượcxuôi lấp lánh trước gió, thì còn lại ai nấy trông xơ xác lắm. (Mệt mỏi) Không có gì vui…
Không có gì vui? Không có gì vui, thế sao anh bảo là tích cực?
Tích cực là tích cực, vui là vui. Hai cái khác nhau…
Khác? Sao lại khác?
Thì thiếu gì cái tích cực mà không vui – và ngược lại?
Mặt trời dường như bắt đầu ló dạng sau những dãynhà cao tầng ở xa. Chỉ là một chấm sáng ửng một chút hồng, một chútcam, hay một chút vàng không rõ, loang theo chiều ngang, loang rấtchậm, trông chỉ giống như một vạch sáng mỏng trên nền đen. Tiến trìnhloang chậm như thế, theo chiều ngang, phải kéo dài hai phút, hay hơnthế. Sự loang ngang bỗng có vẻ như dừng lại, và tuy không hiện thực,nhưng có vẻ như để nhường cho mẩu đối thoại sau cùng với giọng nói yếu dần, như ngái ngủ:
Tích cực mà không vui? (Tiếng ngáp) Tích cực mà không vui…
Và ngược lại…
Ngược lại, có nghĩa là vui (ngáp) mà không tích cực?
Đúng, vui mà không tích (ngáp) cực.
Vui mà không tích cực? Vui mà (ngáp) không tích cực.
Vui mà không tích cực…
Tích cực mà (ngáp)
không
vui…
(Tiếng ngáp dài, nhưng nghe không lớn… )
Vạch sáng mỏng trên nền đen loang dần theo cả chiềungang lẫn chiều đứng: mặt trời ửng một màu cam đỏ ló dạng hẳn hoi, chậmrãi đi lên và dần dần lấn át màu đen bấy giờ đang ngả qua màu xám. Vườncây bắt đầu hiện ra, vẫn còn chút ít màu xanh của cây lá nhưng rõ ràng(rõ ràng, nhưng không nên xử lý quá liều lượng cần thiết) xơ xác, một vườn cây không hẳn là chết, nhưng có thể đang đi đến chỗ chết. Màuxám của trời tất nhiên chuyển động, mỗi lúc một sáng hơn rồi ngả dầnqua một màu trời như ta vẫn nhìn thấy trong buổi rạng đông. Trời khôngnhất thiết phải cần có mây. Mọi chuyển động đều phải chậm, nhưng đồngthời cũng đều phải nhanh dần. Cho đến khi
 MÀN HẠ
tienve.org

THÀNH PHỐ – GIÁO ĐƯỜNG BAGERHAT (BANGLADESH)

H.T

 

 Những di tích tuyệt đẹp của Bagerhat là sự kết hợp độc đáo giữa phong cách Hoàng gia của Delhi với phong cách địa phương của xứ Bangal Hồi giáo.


 Thànhphố này đầu tiên là Khailifatabad, do tướng Ulugh Khan Jahan lập ra ởthế kỷ XV, tại miền Nam châu thổ lớn nhất thế giới, gàn bở biểng vịnhBengal.

Là một người sùng bái đạo, vị tướng này đã cho xâydựng những giáo đường bằng gạch, những cung điện, công sở, lăng tẩm vàcầu cũng như nhiều con đường lát đá nối liền với các thành phố khác.Những bể lớn chứa nước ngọt, không thể thiếu ở vùng nước mặn này đápứng nhu cầu của dân chúng về mặt kiến trúc.
Những di tích tuyệt đẹp của Bagerhat là sự kết hợpđộc đáo giữa phong cách Hoàng gia của Delhi với phong cách địa phươngcủa xứ Bangal Hồi giáo. Các giáo đường mộc mạc chân phương, điển hình là giáo đường Shait Gumbad nổi tiếng về 77 mái vòm và phòng nguyện mênh mông, chia làm 7 hành lang.
Di tích này được ghi vào Danh sách di sản thế giới năm 1985,đang bị đe dọa bởi gió mùa, sự lan tràn của thảm thực vật và độ mặn caocủa đất, của không khí làm mòn các công trình và làm suy yếu nền móng.Năm 1985, Unesco phát động một cuộc vận động gìn giữ Bagerhat vàPaharpur, một di tích khác trong Danh sách di sản thế giới tạiBangladesh.
Những việc cần làm trước nhất là tăng cường trùng tunhững phần bị suy yếu nhất, xây dựng một hệ thống tiêu thoát nước đểnước mưa không thấm vào bên trong các công trình và chống lại nạn cướpphá.
khoahoc.com.vn

VỀ NGƯỜI NỮ

tạp văn của Lỗ Tấn
chuyển ngữ : Phan Khôi

Trong kỳ quốc nạn[1], hầu như người nữ cũng chịu nạn riêng phần họ. Một số chánh nhân quân tử[2]trách người nữ ưa xa hao, không chịu mua quốc hóa.
Cho đến nhảy múa,làm đỏm dáng, phàm những cái gì có quan hệ với nữ tánh, đều thành tộitrạng cho họ. Hình như người nam đều làm thầy tu khổ hạnh đi, người nữđều vào nhà tu đi, thì quốc nạn sẽ được cứu ấy.
Thực ra thì đó không phải là tội trạng của người nữ, mà là điều đángtội nghiệp cho họ. Cái chế độ xã hội nầy gò ép họ thành ra các thứ cáckiểu nô lệ, rồi còn đem mọi tội danh trút trên đầu họ nữa. Những nămrốt đời Tây Hán, “búi tóc sa ngựa”, “mày buồn dáng khóc”, cũng nói làcái triệu chứng mất nước[3].Thực ra thì kẻ làm mất nhà Hán có phải là người nữ đâu! Chẳng qua, chỉkhi có người đứng ra thở vắn than dài, bực mình về cái lối trang sứccủa người nữ, chúng ta khắc biết cái tình hình của giai cấp thống trịlúc đó đại khái có mòi không khá rồi.
Xa xỉ và dám mị chỉ là cái hiện tượng của xã hội thối tha đổ nát,quyết không phải là nguyên nhân. Thứ xã hội theo chế độ tư hữu, vốn đãcoi người nữ là của riêng, là món hàng buôn. Hết thảy quốc tục, hếtthảy tông giáo đều có nhiều quy điều lạ lùng cổ quái, coi người nữ làmột thứ động vật có điềm xấu, dọa nạt họ, khiến họ phục tùng như nôlệ ; đồng thời lại cần họ làm đồ chơi cho giai cấp cao. Cũng như nhữngchánh nhân quân tử hiện nay, họ chửi người nữ xa hoa, vênh mặt lên duytrì phong hóa, mà đồng thời cũng len lẻn ngắm thưởng cái văn hóa trầnđùi làm cho ngây ngất[4].
Một thi nhân Aráp đời xưa có câu: “Thiên đường trên mặt đất là ởtrên sách vở thánh hiền, trên lưng ngựa, trên ngực người đàn bà.” Câunói ấy, thế mà là lời cung khai thật thà.
Tự nhiên, các thứ các kiểu mãi dâm đều có phần của người nữ. Nhưngmà việc mua bán là việc hai bên. Không có người đàn ông đi mãi dâm thìlàm sao có người đàn bà đi mãi dâm[5].Cho nên vấn đề còn ở chỗ nguồn gốc xã hội của sự mãi dâm nữa. Hễ cáinguồn gốc ấy còn có một ngày, tức là người mãi dâm là người chủ độngcòn có một ngày, thì cái sự gọi là xa hoa dâm mị của người nữ cũng mộtngày không thể tiêu diệt được. Khi người nam còn là chủ tư hữu, chínhmình người nữ cũng chẳng qua là vật sở hữu của người nam. Cũng có lẽ vìđó cái lòng yêu tiếc gia tài của người đàn bà tương đối có hơi nhẹ, vàhọ thường thường thành ra thứ “yêu tinh phá nhà”. Huống chi hiện naycái cơ hội mãi dâm nhiều như thế, người đàn bà trong gia đình tự dưngcảm thấy địa vị của mình có nguy hiểm. Mấy năm đầu Dân quốc, tôi nghenói, cái mốt tân thời ở Thượng hải là từ trường tam, yêu nhị[6]truyền đến hạng bà hai bà ba, rồi từ hạng bà hai bà ba truyền đến hạngcác bà cả, các mợ, các cô tiểu thư. Những “con người khuê các” ấy phầnnhiều đang cạnh tranh với đĩ điếm một cách không tự biết, tự nhiên, họphải hết sức trau tria thân thể của mình, trua tria đến thế nào cho nắmchắc được cả tấm lòng của người đàn ông. Cái đại giá của sự trau triaấy rất đắt, vả lại một ngày càng đắt thêm một ngày, chẳng những về vậtchất mà còn về tinh thần nữa[7].
Một ông triệu phú nước Mỹ nói: “Chúng tôi không sợ Cộng phỉ, (nguyên văn không có chữ phỉ, tuân theo công lệnh cải dịch)[8],vợ và con gái chúng tôi sẽ làm cho chúng tôi phá sản, không đợi bọncông nhân kịp đến tịch thu. Có lẽ ở Trung Quốc chỉ e bọn công nhân “đếnkịp”, cho nên đàn ông đàn bà người Hoa bậc cao vội vã cứ tiêu xài, cứăn dùng, cứ sung sướng như thế, kể chi là quốc hóa không quốc hóa,phong hóa không phong hóa. Nhưng mà đầu mồm là phải duy trì phong hóa,đề xướng tiết kiệm.
11-4-1933
(Dịch ở Nam xang bắc điệu tập)

   —

  1.  Từ năm 1931 Nhật Bản nổ súng đánh Đông Bắc, sang năm 1932 lại tiến côngThượng hải. Thập cử lộ quân chống đánh, chiến sự kéo dài cho đến năm1933, trong thời kỳ ấy người Trung Quốc gọi là “thời kỳ quốc nạn”.
  2.  Trong tập văn Lỗ Tấn có nhiều lần dùng bốn chữ “chánh nhân quân tử”, ấylà chỉ những người trong “Tân nguyệt xã” (tên một văn đoàn) cũng gọi là”Phái Tân nguyệt”, tức là bọn Hồ Thích, Lương Thực Thu, một bọn phảnđộng.
  3.  “Búi tóc sa ngựa”, nguyên văn là “đọa mã kế”, nghĩa là búi tóc xiên vềmột bên ; “mày buồn dáng khóc”, nguyên văn là “sầu mi đề trang”. TônThọ, vợ của tên quyền thần Lương Ký cuối đời Đông Hán, người đẹp màkhéo làm những dáng dấp đĩ thõa ấy để được chồng yêu, người đời bấy giờcho là cái triệu mất nước (Đông Hán mới phải, nói Tây Hán, e lầm chăng).
  4. Bấy giờ phụ nữ ở Thượng hải đua nhau mặc một thứ váy lòi đùi ra như là để trần. Hai chữ “văn hóa” đây dùng theo lối phản ngữ.
  5.  “Mãi” là mua, “mại” là bán.
  6.  Trường tam, Yêu nhị là hai hạng đĩ ở Thượng hải.
  7.  Muốn trau tria thì phải mất tiền để mua những phấn sáp nước hoa, màkhông có tiền thì có khi phải làm cái việc thầm vụng để kiếm tiền, ýtác giả muốn nói thế, cho nên mới nói “chẳng những về vật chất mà cònvề tinh thần nữa”. Vật chất là tiền bạc, tinh thần là ám chỉ đạo đứclàm người.
  8.  Dưới chánh quyền Tưởng Giới Thạch, có ra lệnh cho quan nha, báo quán,khi nào trên giấy nói đến Đảng cộng sản Trung Quốc thì phải nói là”cộng phỉ”. Chữ “phỉ” nghĩa là giặc cướp. Đây là một cái tin trên báongoại quốc, nguyên văn nói “cộng sản”, tác giả có ý trên chọc cho nênnói “tuân công lệnh cải dịch”.
  9. wikisource.org

NHỮNG ÁM ẢNH KHÔN CÙNG

Nguyễn Huỳnh Lê

Là họa sĩ, nhà điêu khắc, sinh ở Cotui, Cộng hòa Dominica vào năm 1969. Trẻ thơ và sự nghèo đói, sự lạm dụng trẻ thơ, nỗi thất vọng của trẻ thơ…tất cả những thứ ấy đã được tiết lộ trong các tác phẩm có vẻ như là siêu thực của José Almonte. Nỗi sợ hãi cùng những ám ảnh của các nhân vật trong các bản vẽ siêu thực của ông cũng chính là nỗi sợ hãi và những ám ảnh của ông.

NHỮNG LÁ THƯ CỦA MỘT NHÀ THƠ NGỦ TRÊN CHIẾC GHẾ

thơ của Nicanor Parra
chuyển ngữ : Diễm Châu

trích THƠ KHẨN CẤP
 
I
Chuyện có sao nói vậy
Hoặc là ta biết trước mọi sự
Hay là ta chẳng bao giờ biết gì.
 
Điều duy nhất mà chúng ta được phép
Là học nói cho đúng.
 
II
Suốt đêm tôi mộng thấy đàn bà
Có những người cười thẳng vào mặt tôi
Những người khác khiến tôi nẩy tưng tưng
Không chịu để tôi yên.
Họ gây chiến với tôi thường trực.
 
Tôi trỗi dậy mặt mày choáng váng.
 
Khiến người ta kết luận rằng tôi điên
Hay ít ra thời cũng sợ muốn chết.
 
III
Thật quá vất vả khi tin tưởng
Ở một vị thần bỏ mặc chúng sinh
Cho số mệnh của họ
Mặc cho những lớp sóng của tuổi tác
Và mọi thứ bệnh tật
Ấy là chưa nói tới cái chết.
 
IV
Tôi là một trong những kẻ chào mừng xe tang.
 
V
Hỡi những người trẻ
Hãy viết những gì các người muốn
Bằng bất cứ kiểu nào các người thích
Đã qua rồi quá nhiều máu dưới cầu
Để tiếp tục tin tưởng-tôi tin tưởng
Rằng ta chỉ có thể theo đuổi một con đường:
Trong thi ca tất cả mọi sự đều được phép.
 
VI
Bệnh tật
            Già yếu
                        và cái Chết
Nhảy múa như những thiếu nữ thơ ngây
Quanh Hồ Thiên nga
Gần như lõa lồ
                      say khướt
Với những vành môi san hô đầy tình dục.
 
VII
Quả đã rõ
Rằng chẳng có ma nào ở trên mặt trăng.
 
Rằng những chiếc ghế là những chiếc bàn
Rằng bươm bướm là những đóa hoa vĩnh viễn chuyển động
Rằng chân lý là một lầm lẫn tập thể
 
Rằng tinh thần chết đi cùng thể xác
 
Quả đã rõ
Rằng những nếp nhăn không phải những vết sẹo.
 
VIII
Mỗi lần vì một lý do nào đó
Phải bước xuống
Từ lầu ván nho nhỏ của tôi
Tôi đã lui về rùng mình vì lạnh
Vì cô đơn
              vì hãi sợ
                          vì đau đớn.
 
IX
Những đường xe điện đã biến mất
Cây cối đã bị hạ
Chân trời đầy những cây thập giá.
 
Marx đã bị chối bỏ bảy lần
Và chúng ta vẫn còn theo đuổi.
 
X
Hãy nuôi ong bằng mật đắng
Truyền tinh trùng vào miệng
Quỳ gối trên vũng máu
Nhảy mũi trong phòng hỏa thiêu
Vắt sữa bò
Và hắt sữa lên đầu nó.
 
XI
Từ những đám mây lớn của bữa điểm tâm
Tới sấm sét của buổi ăn trưa
Và từ đó tới những ánh chớp của bữa tối.
 
XII
Tôi không phải người dễ buồn
Thành thực mà nói
Cả đến sọ người cũng làm tôi cười.
Nhà thơ ngủ trên thập giá
Chào các người với những giọt lệ bằng máu.
 
XIII
Bổn phận của nhà thơ
Gồm bằng cải biến trang giấy trống
Tôi hoài nghi chuyện ấy có thể được.
 
XIV
Tôi chỉ hợp với cái đẹp
Cái xấu làm tôi đau.
 
XV
Tôi lặp lại lần chót
Giòi bọ là thần linh
Bướm là những đóa hoa vĩnh viễn chuyển động
Răng hư
            răng dễ gãy
Tôi thuộc về thời đại phim câm.
 
Làm tình là một hành động văn nghệ.
 
XVI
Ngạn ngữ Chi-lê:
Tất cả những người tóc đỏ đều có tàn nhang
Máy điện thoại biết những gì nó nói
Con rùa không bao giờ mất nhiều ngày giờ
Hơn là khi học hỏi con ó.
Chiếc xe hơi là một cái ghế có bánh xe.
 
Và kẻ lữ hành nhìn lại phía sau
Gặp nguy cơ nghiêm trọng
Là bóng mình không chịu bước theo.
 
XVII
Phân tách là tự khước từ bản thân
Chỉ có thể lý sự trong một vòng tròn
Chỉ có thể thấy điều mình muốn thấy
Sinh ra chẳng giải quyết được gì
Tôi nhìn nhận mình sa nước mắt.
 
Sinh ra chẳng giải quyết được gì
Chỉ có cái chết nói sự thật
Cả đến thơ cũng không thuyết phục.
 
Người ta dạy chúng ta rằng không có không gian
Người ta dạy chúng ta rằng không có thời gian
Nhưng dầu sao đi nữa
Tuổi già là một chuyện đã rồi.
 
Hãy để khoa học định đoạt.
Tôi buồn ngủ khi đọc thơ tôi
Dẫu rằng thơ ấy đã được viết bằng máu.
 tienve.org

Ý THỨC MỚI TRONG VĂN NGHỆ VÀ TRIẾT HỌC (KẾT LUẬN)

Phạm Công Thiện


Kết luận

Ý thức tự quyết – Thư gửi Nietzsche

Chúng ta phải là những kẻ phá hoại
(Nietzsche,Votonté de Puissance, cuốn II, tr. 375)


1.

Nha Trang, tháng 6, 1964

Nietzsche,

Buổi trưa hôm nay, gió thổi quá mạnh. Ngoài cửa sổ, cây rung chuyểnầm lên như những tiếng sóng biển dưới kia. Đôi lúc đứng trên đồi caonày trông xuống biển, tôi chợt thấy quang cảnh dưới kia giống như vùngPortofino mà người đã từng sống trong những ngày cô đơn nhất của đờingười.

Nietzsche thân quí, tôi tin rằng người vẫn còn sống, sống hơn baogiờ cả. Tôi tin rằng người đã trở lại trần gian này, trở lại như tất cảsự vật của vũ trụ này. Tất cả mọi sự đều trở lại, một sự trở về vĩnh cửu,như ngày xưa người vẫn từng khám phá vào những lúc tâm thức người bừngsáng lên như một vì tinh tú rực ngời trên kia. Tôi tin rằng hiện nayngười đang bước lang thang trên một bến bờ xa lạ nào đó, mà mọi ngườixung quanh không nhận ra nét mặt bi tráng của người, một vẻ mặt đầyphẫn nộ đau đớn, với đôi mắt sâu thẳm hơn cả những đại dương sâu nhất;người đang buồn khổ bước đi trong những vỉa hè bơ vơ nhất của cuộc đờichỉ đưa mắt ngó nhìn sự vật xung quanh mà không còn muốn mở miệng nóilên một lời nào nữa; người không còn muốn nói nữa, người chỉ muốn imlặng trong nỗi lòng quằn quại của thiên tài, bởi vì tất cả mọi ngôn ngữcủa loài người đã bị lở loét; mỗi một lời nói, dù là một lời nói caođẹp nhất, chỉ là một viên đạn bắn thêm vào thân thể ngất ngư của nhânloại.

Ngày xưa, người ta từng kêu la đầy chua xót:

“Nhưng tại sao tôi phải nói khi mà không còn ai nghe tôi nữa?Thôi thì hãy để cho tôi la hét vào tất cả những phương trời gió loạn:Các người đang trở nên nhỏ bé, càng lúc càng trở nên nhỏ bé hơn lên,hỡi các ngài nhỏ bé kia! Các người đang sụp đổ tàn phế, hỡi các ngườitự tại an nhàn kia! Rồi đây thì các người sẽ bị tiêu diệt do quá nhiềuđức tính nhỏ bé của các người, do quá nhiều sự kiêng dè bé nhỏ của cácngười, do quá nhiều sự an mệnh nhỏ bé của các người. Đất của các ngườiquá dễ dãi, quá nhân nhượng. Nhưng muốn cho một cây có thể trở thànhcao lớn VĨ ĐẠI thì cây ấy phải đâm rễ mạnh sâu vào những tảng đá cứngrắn” (Also sprach Zarathustra, phần thứ 3).

Trên nửa thế kỷ trước, người đã hét lên những lời nói đầy đau đớntrên; thế kỷ XX này càng già đi thì lời hét trên càng trở nên tru tréovang ầm lên như tiếng rống của sư tử ở giữa sa mạc thiêu đốt này.

Hỡi Nietzsche, những dòng chữ này được viết ra đang lúc ngoài kiagió đang rú lên từng trận kinh hồn, và lắng hồn sâu trong tiếng gió,tôi vụt nghe tiếng người thét lên lanh lảnh: “Các người đang trở nên nhỏ bé… Càng lúc càng trở nên nhỏ bé, hỡi các người nhỏ bé kia!…”

Thế giới đang muốn bốc lửa, nước Việt Nam đã bốc lửa cháy từ baonhiêu năm nay, hỡi ngọn lửa kia, hãy bốc cháy mạnh thêm lên nữa, hãycháy bùng lên và thiêu đốt hết tất cả những con người nhỏ bé ở mặt đấtnày. Những cây nào mọc trong đất mềm thì phải trốc gốc. Cuồng phong ơi,hãy thổi tơi bời lên đi, hỡi cuồng phong, hãy thổi tung gốc tất cảnhững cây nhỏ bé bám trong đất bùn tanh hôi; những cây nào không chịuđựng sức gió thì những cây ấy đáng chết, đáng tiêu ma đi cho rồi đời.Chỉ những cây nào sống được thì mới đáng sống, chỉ những cây nào đâm rễvào đá cứng không hề bị lay chuyển thì mới đáng sống!

Hỡi anh em của tôi, hãy trở nên cứng rắn”.
(Zarathustra, phần III, tr. 326)

Chiến tranh đang bùng nổ khắp thế giới. Chúng tôi đang ca hát chờđợi chiến tranh và tàn nhẫn nhất là chúng tôi đang CA TỤNG CHIẾN TRANH.

Hãy lạnh lùng

Hãy tàn nhẫn

Hãy vô nhân đạo

Hãy cứng rắn

Hãy ca tụng chiến tranh

Hãy hung dữ

Hỡi nhân loại, hãy giết nhau đi, hãy bắn nhau đi; hỡi chiến tranh,hãy tiêu diệt cả nhân loại nhỏ bé này đi, hãy giết cho đến người tậncùng, để tạo lại một nhân loại mới cho trái đất, một Ý THỨC MỚI chotrần gian này.

Chiến tranh thiêng liêng.

Chiến tranh là cần thiết.

Bởi vì chiến tranh đã góp sức vào VIỆC SÁNG TẠO LẠI THẾ GIỚI NÀY và VIỆC THAI SINH MỘT CHỦNG LOẠI MỚI Ở TRẦN GIAN NÀY.

Chiến tranh góp sức vào VIỆC PHÁ HỦY TẬN GỐC RỄ TẤT CẢ NHỮNG GIÁ TRỊ Ở MẶT ĐẤT NÀY.

Loài người phải bị tiêu diệt! Nhân loại phải bị tiêu diệt cho đến NGƯỜI cuối cùng.

Chữ NGƯỜI là một chữ dơ bẩn, hôi thúi.

Chữ NGƯỜI gợi lên những gì lở lói đê tiện nhất ở mặt đất này; mỗikhi các anh nghe nói lên tiếng NGƯỜI, các anh hãy móc súng ra và bắntung vào tiếng NGƯỜI ấy cho bắn tung ra từng mảnh! Phải nói như thế,phải không Nietzsche?

Hỡi Nietzsche, lắng hồn vào sâu trong tiếng gào thét của cuồngphong, tôi đã nghe Nietzsche kêu gọi những gì? Nietzsche đã nói gì vớitôi?

“Ta chúc ngươi đau khổ dằn vặt, ta chúc người bị bỏ rơi, ta chúcngươi đau bệnh, ta chúc ngươi bị đối đãi tồi tệ, ta chúc ngươi bị nhụcnhã và ta chúc ngươi không còn xa lạ với việc tự khinh bỉ mình cho đếntận cùng, và hành hạ ngờ vực chính bản thân ngươi: ta không thương xótngươi bởi vì ta chỉ muốn được một việc duy nhất, việc ấy là thử xemngươi hôm nay có chứng tỏ rằng ngươi có xứng đáng hay không – có đủ sứcđứng vững hay không”. (Der Wille zur Macht, 1887, 910)

Cảm ơn Nietzsche, tôi đã nghe rồi.

Nghe thôi, cũng chưa đủ.

Tôi đã thấy rồi.

Cũng chưa đủ.

Tôi đã nghe, thấy và cảm.

Hãy còn chưa đủ.

Tôi phải nghe, thấy, ngửi, cảm, hiểu, và quăng trọn thể xác và tâmhồn vào trong sự đau khổ dằn vặt, trong cơn đau bệnh trong khi bị ngườiđời đối đãi tồi tệ, bị nhục nhã và sự khinh bỉ cho đến tận cùng và tựhành hạ ngờ vực chính bản thân.

Tôi phải chịu trải qua những nỗi đau đớn lớn lao nhất ở đời này trong từng giây phút.

Tôi phải chịu đau khổ với tất cả thể xác và tinh thần của mình. Nếutôi chịu tất cả những nỗi khổ trên mà vẫn còn đủ sức đứng vững thì tôimới xứng đáng sống. Còn chịu không nổi thì hãy chết đi cho rồi.

Không thương hại

Không thương người

Không đạo đức luân lý

Không than thở

Không vị tha

Không bác ái

Không công bình

Không bình đẳng

Không dân chủ

Không bi quan

Không lạc quan

Không triết lý

Không hệ thống

Không ý thức hệ

Không cải thiện xã hội hay cải thiện nhân loại.

Tất cả những thứ trên là những đức tính bé nhỏ của tất cả những conngười bé nhỏ, tất cả những đức tính bé nhỏ trên được thoát ra từ sự YẾUĐUỐI HÈN NHÁT CỦA CON NGƯỜI.

Con người càng yếu đuối, càng tồi tệ, càng hèn nhát, càng nhunhược, càng suy đồi thì con người lại càng ca tụng lòng thương hại,lòng thương người, đạo đức, luân lý, than thở, vị tha, bác ái, côngbình, bình đẳng, dân chủ, bi quan, lạc quan, triết lý, hệ thống, ý thứchệ, cải thiện xã hội hay cải thiện nhân loại.

Không.

Tôi không muốn để các người bé nhỏ lường gạt.

Tôi không muốn để con người nhỏ bé của chính tôi lường gạt tôi.

Và nhất là tôi không bao giờ quên một điều kiện tối thượng của sự đạt đạo:

KHÔNG TRUNG THÀNH

Nghĩa là phải PHẢN BỘI.

Nghĩa là trò phải phản thầy. Đó là điều kiện duy nhất của sự đạt đạo.

Mỗi một bậc thầy chỉ có một người đồ đệ và người đồ đệ ấy phảitrở thành phản bội thầy, không trung thành với thầy, bởi vì chính ngườiđồ đệ ấy cũng có sứ mạng là làm thầy”. (Vermischte Meinungen und Sprüche, 357)

2.

Bây giờ, trời đã tối đen, trời càng về đêm thì gió càng lặng xuống.

Bây giờ thì mọi sự đã trở về im lặng.

Tiếng gió đã ngừng. Sư tử đã hết gầm. Sư tử đã biến thành trẻ thơ.

Hỡi Nietzsche, người đã biến thành trẻ thơ và TRẺ THƠ ĐANG NỞ NỤ CƯỜI HỒN NHIÊN.

Người ta chỉ nhớ Nietzsche là một con sư tử tàn bạo, người ta quênrằng, sau khi làm sư tử, Nietzsche lại trở thành một đứa trẻ thơ.

Tại sao một con sư tử phải trở thành trẻ thơ? Vì trẻ thơ là sựhồn nhiên và sự quên lãng, là một sự bắt đầu mới, là một trò chơi, làmột bánh xe tự xoay chuyển, là một hành động đầu tiên, là một tiếngchấp nhận thiêng liêng” (Also sprach Zarathustra, phần nhứt).

Đêm đã đến rồi.

Và Nietzsche ơi, người đã thầm thì với tôi những gì?

Đêm đã đến rồi, bây giờ tất cả những suối nước đang nói rì rào ầm ĩ hơn và tâm hồn tôi cũng là một suối nước”.

Tôi đã nghe rõ những lời thầm thì huyền diệu của Nietzsche.

Người hãy nói tiếp đi.

Đêm đã đến rồi, bây giờ chỉ có tất cả bài ca của những ngườiyêu thương là tỉnh thức thôi. Và tâm hồn tôi cũng là một bài ca của kẻyêu thương”.

Tôi đã nghe rồi.

Thì thầm nữa đi, Nietzsche ơi!

Có một cái gì chao động rung rẩy trong lòng tôi, nó muốn lêntiếng. Sự thèm khát tình thương tràn đầy lòng tôi; lòng tôi nói lênngôn ngữ của tình thương” (Also sprach Zarathustra, phần hai).

À, tôi đã hiểu ra rồi.

Tôi đã để ý đến sự khác thường từ trưa đến bây giờ.

Lúc trưa thì gió thổi loạn ầm lên và tôi đã nghe tiếng sư tử thétlên vào buổi trưa nóng cháy ấy; bây giờ đã đến đêm tối thì tôi khôngcòn nghe tiếng gió rú nữa; khi đêm đã đến rồi, tôi không còn nghe tiếngsư tử gầm thét nữa, mà tôi chỉ nghe tiếng suối reo vui tươi và tôi chỉnghe những bài ca du dương của những kẻ yêu thương.

Tâm hồn tôi cũng là một suối nước” (Also sprach Zarathustra, phần hai).

Tâm hồn tôi cũng là một bài ca của một kẻ yêu thương” (Also sprach Zarathustra, phần hai).

Lòng tôi nói lên ngôn ngữ của tình thương” (Also sprach Zarathustra, phần hai).

Đó là ba câu nói cao siêu nhất của Nietzsch.

Hỡi Nietzsche, tư tưởng của người đã đi một vòng tròn, quay theo một vòng tròn của trái đất.

Tư tưởng của người đã đi từ Bình Minh (Die Morgenröte) đến tuyệt đỉnh là Buổi Trưa bốc lửa rồi đến Hoàng hôn của những thần tượng (“Die Götzen Dämmerung”) rồi đến Đêm Tối rồi đến Khuya, rồi lại bình minh, rồi đến trưa, tối, cứ như thế quay tròn ngày đêm theo trái đất.

Ngôn ngữ của bình minh là ngôn ngữ của sự tỉnh thức.

Ngôn ngữ của buổi trưa là của sự chổi dậy sôi sục.

Ngôn ngữ của buổi hoàng hôn là ngôn ngữ của sự đưa ma những thần tượng.

Ngôn ngữ của đêm tối là ngôn ngữ của tình thương, của ruối reo, của những bài hát tình yêu.

Hỡi Nietzsche, tư tưởng của người đã quay tròn theo tiết điệu trờiđất, sáng, trưa, đêm, ngày, rồi sáng, trưa, đêm, ngày, từ xuân, hạ,thu, đông, cứ quay tròn triền miên, SỰ TRỞ VỀ VĨNH CỬU, Le RetourEternel,

Chính sự Trở Về Vĩnh Cửu ấy đã giết Thượng đế.

Và THƯỢNG ĐẾ ĐÃ CHẾT.

Dass Gott tot ist!

“Ta dạy đạo siêu nhân cho các người. Con người là một sinh vật phải được thắng, được vượt qua” (Ich lehre euch den Übermenschen. Der Mensch ist etwas, das überwunden werden soll).

Và Siêu nhân là gì?

Siêu nhân là vượt lên trên cả Thiện và Ác “Jenseits von Gut und Böse”

Siêu nhân là kẻ Giác Ngộ

Siêu nhân là Hành Động Thuần Tuý

Siêu nhân là Siêu Thoát

Siêu nhân là Tự Do

Siêu nhân là Trẻ Thơ

Siêu nhân là hiện thân của Bất nhị, Không hai

Siêu nhân là Tình thương không đối tượng.

Siêu nhân là vượt lên trên Người; vượt lên trên người là vượt lêntrên sự phân chia đối đãi giữa Thiện và Ác của con người, là vượt lêntrên Hành động có mục đích của con người, là siêu thoát ra ngoài Ngã vàVô ngã để bay đến chân trời không (Sunyata), là Tự do để chấm dứt hoàntoàn tất cả những vọng tưởng, những “biến kế sở chấp” (Vikalpa;sarva-kalpanàksayo hi nirvanam), là Trẻ thơ, nghĩa là Bất nhị (Advaya),tức là Tình Thương không có đối tượng (Karuna); và sự Trở Về Vĩnh Cửu(Retour Eternel) của Nietzsche có khác gì vòng nhân quả của đức Phật?Phải chăng Nietzsche cũng đã nhận như thế trong quyển Der Wille zur Macht (Volonté de Puissance, cuốn II, tr. 14)?

Và Nietzsche, Siêu nhân của Nietzsche hoàn toàn giống Bodhisattvatrong Phật giáo (mà Coomaraswamy cũng nhận ra như thế khi nói vềNietzsche; cf. Coomaraswamy, Comsmopolitan View of Nietzsche, trong the Dance of Shiva, tr. 140- 148).

Và không ai lấy làm lạ khi thấy Nietzsche hết sức ca tụng Phật giáo (Volonté de Puissance, traductionde G. Bianquis, tập I, trang 157, 159-161, 179; tập II, trang 14-28,30, 39, 98, 169), đang khi Nietzsche quyết liệt hạ bệ tất cả những thầntượng khác.

Và nếu ngày xưa Nietzsche thường ca ngợi chiến tranh, ca tụng sựtàn nhẫn cứng rắn hay hô hào lòng thù ghét, hay chửi rủa lòng trắc ẩn,mắng chửi lòng vị tha, vân vân, đó chẳng qua chỉ là những phương tiệntối hậu mà Nietzsche dùng để làm “thuốc độc để trừ thuốc độc” “dùng gaiđể nhổ gai” mà đưa con người đến bờ giác ngộ như những vị Thiền sưthường đánh đập những đồ đệ một cách tàn nhẫn, vì đó chỉ là một hànhđộng cần thiết để đưa dẫn môn đệ đến Ngộ (Satori).

Tất nhiên, không phải tất cả sự đánh đập đều là cần thiết, cũng nhưkhông phải tất cả những thuốc độc đều có thể trị lại thuốc độc hay tấtcả gai đều có thể nhổ gai.

Nietzsche thừa hiểu điều trên, cũng như những vị Thiền sư cũng thừa hiểu như vậy.

Rốt ráo rồi thì Nietzsche cũng phải nói:

Lòng tôi nói lên ngôn ngữ của Tình Thương”

Và không phải Nietzsche chỉ biết có hét, gầm la hay mắng chửi thôi,ngoài những cử chỉ thịnh nộ ấy, Nietzsche còn biết nhảy múa vui tươi vàbiết ca hát véo von như chim non đầu xuân, như suối reo về đêm.Nietzsche ơi, phải chăng Nietzsche cũng đã từng tha thiết van nài mộtlần cuối trong đời

Hãy hát cho tôi nghe một bài ca mới” (Thư Nietzsche gửi cho Gast, từ Turin, ngày 4 tháng 1 năm 1889).

Bài ca mới ấy là Ý THỨC MỚI, là tiếng hát trong vút của Siêu nhân vượt lên trên những khuôn mòn nhỏ bé của loài người.

3.

Đêm đã về khuya.

Tất cả đều lặng lẽ.

Tôi nghe tiếng chân ai bước xa xa dưới thung lũng kia, cùng vớitiếng gió nhẹ vèo theo. Phải chăng Nietzsche đang âm thầm bước đi dướikia. Tôi tin rằng Nietzsche đã trở về trần gian này, Nietzsche trở vềmãi mãi trên mặt đất này, trở về để nhìn thấy những con người bé nhỏđang đi vào hố tiêu diệt.

Hỡi Nietzsche. Nietzsche đã nghĩ gì khi trông thấy rằng những conngười nhỏ bé tàn nhẫn, vô nhân đạo, cứng rắn, ca tụng chiến tranh, hungdữ, không thương hại, không thương người, không đạo đức luân lý, khôngvị tha, bác ái, vân vân…

Họ làm tất cả những thứ trên và họ hãnh diện cho rằng làm như vậy mới là theo Nietzsche.

Họ có biết đâu rằng có hai bảng giá trị:

  1. Bảng giá trị của hạng người nhỏ bé;
  2. Bảng giá trị của hạng Siêu nhân.

Giá trị của Siêu nhân là giá trị vượt lên trên mọi giátrị, một thứ giá trị không giá trị, nghĩa là Vô giá, tức là vượt ngoàiý thức con người.

Siêu nhân tàn nhẫn mà không tàn nhẫn, cứng rắn mà không cứng rắn,vô nhân đạo mà không vô nhân đạo, ca tụng chiến tranh mà không ca tụngchiến tranh, bởi vì Siêu nhân đã vượt lên trên Thiện và Ác; và mỗi hànhđộng của Siêu nhân là Hành động Thuần Tuý không mục đích, không đốitượng, thoát ra từ Ý Thức Mới, hay Ý Thức Vũ Trụ, hoà nhịp với Tiết Điệu Thiên Nhiên.

Còn hạng người bé nhỏ mà tàn nhẫn thì đúng là tàn nhẫn, cứng rắn làcứng rắn, vô nhân đạo là vô nhân đạo, ca tụng chiến tranh là ca tụngchiến tranh. Hạng người bé nhỏ làm bất cứ điều gì đi nữa thì điều đóvẫn bé nhỏ. Ông Trời của hạng người bé nhỏ cũng vẫn là ông Trời củahạng người nhỏ bé.

Lòng ái quốc bé nhỏ

Sự hạnh phúc bé nhỏ

Tình thương bé nhỏ

Đạo đức, luân lý bé nhỏ

Lòng vị tha bé nhỏ

Lòng bác ái bé nhỏ

Dân chủ bé nhỏ

Công bình bé nhỏ

Bình đẳng bé nhỏ

vân vân…

Loài Siêu nhân chưa ngự trị trần gian này và con người càng lúc càng trở nên bé nhỏ.

4.

Tôi không tin rằng Nietzsche đã điên. Tôi tin rằng Nietzsche đãgiác ngộ và là một Bodhisattva đã sinh ra tại Tây phương. Nietzsche đãđi vào im lặng tuyệt đối. Và con người nhỏ bé đã tưởng rằng sự im lặngtuyệt đối ấy là sự điên loạn.

Nietzsche là một Siêu nhân cô đơn giữa những con người bé nhỏ.

Đầu năm 1889 tại Turin, Nietzsche thấy một người phu xe đánh đậpcon ngựa một cách tàn nhẫn, Nietzsche đã vụt chạy đến quàng tay ôm vàongựa mà hôn, rồi té quị ngất đi; người ta chở Nietzsche về phòng, lúcNietzsche tỉnh lại, Nietzsche viết những hàng chữ khó hiểu gửi chonhững người bạn thân (Walter Kaufmann, The Portable Nietzsche, trang 684).

Đọc những dòng chữ khó hiểu trong những bức thư ấy, người ta cho rằng Nietzsche điên.

Hỡi Nietzsche, suốt đời người vẫn cô đơn và bị ngộ nhận.

Hỡi Nietzsche, người ta cho rằng người trở nên điên, nhưng đâu biếtrằng chính lúc người chạy lại ôm ngựa và té quị là lúc người đã đạt đếnĐại Ngộ, té quị bất tỉnh là vì ánh sáng chân lý ào ào tràn ngập vào tâmthức bừng sáng của người.

Người đã giác ngộ hoàn toàn vào giây phút thiêng liêng ấy, và chínhlúc ấy Siêu nhân hoàn toàn là đứa con nít ngây thơ mở mắt nhìn đờitrong màu ánh sáng mới lạ của buổi khai thiên lập địa.

“Hãy ca cho tôi nghe một bài hát mới”.

Đó là câu cuối cùng và huyền diệu nhất mà người đã thốt ra khi bướcvào cõi im lặng huyền bí, đó là tiếng chấp nhận thiêng liêng của mộttâm hồn siêu thoát.

Hỡi Nietzsche, thế giới này đang chuyển động vì người đang trở về lại trên mặt đất này.

Có ai hát lên cho Nietzsche nghe bài hát mới chưa?

5.

Phải phá hoại tất cả mọi sự! Nietzsche đã nói thế, phải khôngNietzsche? Đó là sức mạnh duy nhất của kẻ sáng tạo, của những con ngườisiêu đẳng.

Không hối tiếc, không thương hại, không động lòng.

Phải lạnh lùng, sáng suốt, lầm lì, trơ trơ, cô đơn.

Làm chủ, làm thầy, chứ không làm nô lệ. Nhất định không tham gia để phục tùng. Lãnh đạo hoặc là bỏ đi trong cô đơn độc đạo.

Biết vâng lời, nhưng chỉ vâng lời Ý Chí Mãnh liệt của mình. Khôngnhập vào đám đông mà chỉ im lặng, chối từ quyết liệt những bầy, lũ,nhóm, đảng phái. Không nhập vào một đảng nào cả hay một hệ thống ý thứcnào cả. Mỉm cười khinh miệt tất cả mọi sự. Luôn luôn ngạo mạn.

Cuồng bạo say sưa. Chết trong đam mê phẫn nộ hơn là sống lờ mờtrong mực thước. Lao cả thể xác và tâm hồn vào đam mê cuồng dại nhưngvẫn làm chủ ý chí bốc lửa. Ồn ào nhất khi im lặng, và im lặng nhất khiồn ào.

Đôi mắt luôn luôn hừng hực lửa thiêng. Đi tìm nguy hiểm.

Sống cực đoan, sống hết mình, sống tận cùng.

Cười ngất ngây trong đau khổ. Không biết tình cảm.

Khạc nhổ vào những lời khen, những lời tâng bốc đề cao. Lòng luôn luôn tràn đầy nước biển. Không tìm
thanh bình.

Phải tàn nhẫn với tất cả những con người bé nhỏ.

Không làm hoà, không khiêm nhường, không lễ phép. Gây xáo trộn khắp nơi, gây thù ghét oán hờn khắp nơi.

Khoái lạc cuồng nộ của kẻ sáng tạo. Không lãng mạn.

Nhảy xuống tận hố sâu để tự thử thách, luôn luôn ngây ngất!

Khinh thường tất cả mọi quyển sách của nhân loại.

Bỏ đọc sách, xa lánh tất cả những thi sĩ, văn sĩ, học giả.

Độc tài tàn bạo với chính bản thân, với chính cuộc đời mình. Chống lại tất cả mọi chủ nghĩa.

Siêu nhân là tiêu chuẩn, là mục đích, là vấn đề sống hay chết. Chịukhó. Chịu khó. Kiên nhẫn như Hy mã lạp sơn. Đi tìm chướng ngại để vượtlên. Ca tụng bản năng huyền bí. Đạp đổ luân lý. Đi ngược lại thiên hạ.Người ta làm Đông thì mình làm Tây, người ta nói phải mình nói sai.Người ta nói “ừ” ta nói “không”!

Từ bỏ bản ngã. Tiêu diệt bản ngã để giải thoát. Nếu cần có thànhkiến, cứ đeo dính vào thành kiến, không lung lay, không đầu hàng. Chốngtrí thức. Chảy tràn ngập khắp nơi như sông vỡ bờ. Phải hơi điên điêngàn gàn và hoàn toàn lập dị.

Muốn sống làm sao thì sống, miễn đạt đến Siêu Nhân, bỏ rơi hết mọi lý luận chặt chẽ. Chống lý trí. Rất ít nói.

Không cần suy tư có hợp lý hay không. Bất chấp.

Không có chân lý, chính mình là chân lý, chỉ có mình mới là chânlý, tất cả những chân lý khác đều là ảo tưởng. Cầu mong bị sét đánh.Mong chịu thêm nhiều đau khổ nữa.

Suốt đời, phải thường xuyên khinh bỉ chính bản thân và tư tưởngmình. Không sợ hãi. Luôn luôn kiêu ngạo. Phải chiến thắng đau khổ. Vươnlên, vượt lên, bay lên.

Sau khi đã phá hoại đến cùng cực, đã la hét đập đánh mắng chửi điêncuồng, sau khi đã làm ầm lên khắp hang cùng ngõ hẻm, đã bới tung lênđầy hỗn loạn ngổn ngang, đã làm náo động khắp nơi thì bắt đầu rút luivề sa mạc và đi múc nước để tưới cỏ. Hoặc vào nhà thương điên. Đi vàoim lặng.

Chào Dyonysos Philosophos

PHẠM CÔNG THIỆN

– Hết –
talawas.org