KHÔNG THỂ NGĂN ĐƯỢC SỰ LAI TẠP

J Le Clézio
chuyển ngữ : Bảo Linh

Nét mặt cứng cỏi, hấp dẫn kiểu nam tính, ông giống một bức tượng trên đảo Phục Sinh mặc áo vest xanh da trời, đi giày thể thao trắng. Với bản tính điềm tĩnh kiểu quý tộc thế hệ mới, nhà văn nói về cuốn tiểu thuyết mới, những chuyến đi xa, số phận của châu Âu nói chung và của tiểu thuyết nói riêng.

– Ông va tr v t Hàn Quc. Người ta đã biết đến s thích ca ông đi vi Tân thế gii hay n Đ Dương, ch chưa biết nhiu đến s thích đi vi Cc Đông…
– Tôi đến Hàn Quc thường xuyên đã được by năm nay. Ln đu tiên là đ d mt hi tho văn chương vi nhà văn người Nht Kenzaburo Oe. Tôi rt gn bó vi đt nước này. Năm ngoái, tôi còn dy mt kỳ v thơ và ha ti Đi hc Seoul, giáo c là mt chiếc đĩa CD v bo tàng Louvre. Đó là mt trường n sinh và các sinh viên ca tôi nói tiếng Pháp thành tho, h li rt quan tâm đến v trí ca người ph n trong hi ha phương Tây: h thuyết trình v bc La Joconde, v bc chân dung Marie-Antoinette qua nét v ca Phu nhân Vigée-Lebrun. Vic dy hc tr nên tht thú v khi chính người thy li hc được điu gì đó t các hc trò ca mình.
– Vn được mnh danh là thi sĩ ca sa mc, ông không thy là Hàn Quc quá phương Tây, quá đông đúc, quá Cơ Đc đi vi mình sao?
– Thế gii đang phương Tây hóa mà. Nhưng như Sok-Yong Hwang, tác gi cun Khách mi, đã nói: Ai nói vi các v Chúa Jesus không phi là người Hàn Quc nào? Seoul cũng không náo nhit hơn nhng thành ph mười triu dân khác trên thế gii này.
Le Clézio trong khuôn viên trụ sở NXB Gallimard tại Paris. Ảnh: Jean-Paul Guilloteau/L’Express.
– Gia Hàn Quc, New Mexico hay Pháp, t nay ông s sng đâu? Nghe nói ông có ý đnh chuyn v sng Bretagne?
– Tôi không có kế hoch nào cho trung hn, còn dài hn thì chúng ta chết c ri. Tôi vn đang sng ti M. New Mexico là mt nơi thun li cho vic sáng tác, nó vn là nơi dng chân thường xuyên ca tôi. Tôi ti đó đ chy trn s hong lon ca thế gii hin đi. Trước nhà tôi có mt mnh đt hoang, và không xa đó là Rio Grande, mt vùng hoang vu, ngay đt nước đô th hóa và gây ô nhim nht hành tinh. Còn Bretagne ư? Qu là tôi đã nghĩ đến chuyn dn v đó. đó tôi có mt ngôi nhà, nhng mi quan h h hàng và tôi cm thy gn gũi vi li sng ca Bretagne.
– Ông thy nước Pháp ca năm 2008 thế nào, theo nhng gì cm nhn được qua chuyến lưu li Pháp va ri?
– Rt phương Tây! Gt chuyn đùa ct sang mt bên, tôi hơi ngc nhiên bi ch nghĩa bi quan xung quanh. Ti Hàn Quc, đt nước có mc sng kém hơn nhiu, người dân cũng không bi quan đến thế, h biết cuc sng không d dàng gì và h đã quen vi phi vt ln tranh đu ri.
– Ông tng tuyên b mình đã “qua cái tui tr thù”, nhưng “Khúc lp ca cơn đói” (Ritournelle de la faim), tiu thuyết mi đây ca ông li hết sc d di, không h nguôi ngoai, lên án mnh m ti li ca xã hi Pháp đi vi người Do Thái và các dân tc thuc đa.
– Tôi không phi tuýp người hay ngt nht. Như nhà sinh vt hc Jean Rostand đã nói: “chân lý tt yếu có v báo thù”. Ngày còn nh, tôi đã sng qua nhng đòn tr đũa sau cùng ca cơn đa chn mang tên Đi chiến II. Tôi nh v cái câu mang tính phân bit chng tc hay bài Do Thái tng nghe trong h hàng tôi gn cũng như xa: “chiến tranh đã din ra, mà h không h hay biết gì”. Khi còn là tr con, người ta không hiu điu đó nghĩa là thế nào, nhưng người ta vn b sc, theo bn năng.
– Gia bc tranh y, nhân vt Ethel, ly cm hng t m ông, là mt “người kháng chiến”, ngay c khi cô y không mang vũ khí.
– Đúng thế, nhng k nim duy nht tôi có được v kháng chiến, đó là quân du kích vùng Nice sâu trong ni đa nơi chúng tôi sinh sng. Tôi còn nh hi mi bn, năm tui gì đó đã chơi cùng mt anh con trai mười sáu hay mười by tui. Tôi còn nh rõ tiếng bom đã n trong tay anh y. Chúng tôi ch tìm li được b tóc màu đ ca anh. Anh y tên là Mario. Và còn có c hình thc kháng chiến th đng và bí mt hơn khi m tôi chng li thái đ hèn nhát, thi trước, trong và sau chiến tranh. Thm chí tôi đã đưa vào cun tiu thuyết này nhng cnh chính mt tôi tng chng kiến, nhng điu nghe k li t bà và m, trong thế gii không có đàn ông đó, nhng cái gi nh đến Qu thân xác ca Radiguet. Tôi đã khám phá thế gii chính qua đôi mt ca nhng người ph n này.
– Theo tình tiết truyn, m ông đã d vào vic sáng tác nhc khúc Boléro ca Ravel, và trong căn phòng đó còn có c nhà nhân chng hc vĩ đi Claude Lévi-Strauss?
– Đúng thế, chính ông y đã cho tôi biết chuyn, vào cái thi khi tôi năng gp ông y hơn bây gi. Cách đây hai năm, ông y vn còn gi cho tôi mt li nhn rt d mến đ chnh sa mt li sai trong cun Raga ca tôi…
– Theo ông, mi quan h gia phương Tây và Thế gii th ba nm đâu?
– Tôi không tin vào mt cuc đi đu. Tôi ghét Huntington và thuyết xung đt gia các nn văn minh ca ông ta. Thm chí tôi đã viết mt bài đ kích có tên Chng Samuel Huntington, mà tôi chưa công b.
– Ti sao?
– Bi vì đó là mt bài đ kích. Tôi không cho rng có tn ti “chúng ta” và “nhng k khác”, thế gii phương Tây mt bên và bên kia là mt dng thế gii dã man, luôn rình đi nhng đim yếu nh nht ca chúng ta. Thc ra, mi nn văn hóa toàn b đu lai tp, pha trn, k c nn văn hóa phương Tây, vn hình thành nên t nhiu yếu t đến t châu Phi, châu Á. Ta không th ngăn s lai tp này được. Và tính hin đi cũng thuc v Nht Bn, Hàn Quc, Trung Quc không khác gì thuc v Âu hay M.
– Ông vn rt gn bó vi đo Maurice. Liu cun sách tiếp theo ông có dành tng cho hòn đo này?
– Xã hi Maurice nơi tôi sinh ra không có bt kỳ giá tr nào, đó là mt xã hi bóc lt, phân bit chng tc và phân tng, hơi ging vi xã hi được miêu t trong các tác phm ca Faulkner, nhưng nó cũng sn sinh ra nhng cá nhân xut chúng, tuyt vi. Trong trường hp này cũng vy, cun sách này s là mt dng thanh toán n nn.
– Ông đã nhiu ln làm giám kho ca các gii thưởng văn hc, nht là gii Renaudot. Trong s các tác gi cùng thi, ông thích nhng ai?
– Tôi rt thích Marie Darrieussecq, tôi cm thy gia hai chúng tôi có nhiu s tương đng. Tôi đánh giá cao cách bà y viết v thế gii, như th đó là mt ngoi diên ca chính bà, được nhn thc bng nhng tế bào thn kinh ch không phi bng trí tu. Tôi cũng thích nn văn hc ca nhng nước nói tiếng Pháp, ngoài nước Pháp ra. Alain Mabanckou là mt người xut chúng, Wilfried N’Sondé, nhà văn người Angola, tác gi ca Trái tim ca nhng đa tr báo (Le cœur des enfants léopards), cũng vy. nhng con người đó có cùng lúc mt bn th mnh m và tri nghim ca nhng k b gt ra ngoài l, vì đó chính là hoàn cnh h gp phi ti châu Âu. Điu đáng chú ý đây, là nhng cây viết này đu đang hot đng xã hi tích cc: N’Sondé là giáo viên tư vn nhng thanh niên có hoàn cnh khó khăn ti Berlin.
– Năm va qua, ông đã ký vào bn tuyên ngôn cho mt nn văn hc-thế gii”?
– Đúng, ký hai ln thì đúng hơn! Cơ may ca tiếng Pháp, đó là nhng dân tc đã b Pháp đô h trong hàng thế k li không mang him thù gì vi đt nước này. Tôi cho rng thái đ này xut phát t v đp ca văn hc Pháp, t nhng cun sách hay mà nước Pháp đã sn sinh, thông qua đó con người có th vượt qua ni đau và chp nhn tiếng Pháp, hơn là tiếng Anh, như phương tin giao tiếp. Chính nh nn “văn hc-thế gii” này mà tiếng Pháp vn còn có th chuyn ti thông đip ca mình.
– Ông còn dành thin cm ca mình cho ai trong s các tác gi ra sách mùa va ri?
– Tôi rt thích cun Ch tình (Le marché des amants) ca Christine Angot. Tôi cm đng bi cuc gp g thương tâm, đau xót gia mt người ph n xut thân dòng dõi quý tc vi mt anh chàng vô sn, bi s đi chiếu gia hai thế gii bt kh quy này.
– Ngày nay tiu thuyết không phi nn nhân ca thành công ca nó sao: khi bt kỳ cun sách nào cũng được gi là “tiu thuyết”?
– Đó là câu hi đã được Raymond Queneau đt ra: văn hc s tr thành cái gì khi mi người ai cũng viết văn? Ging như toàn b s biu l ca nhân loi, tiu thuyết ch có mt thi. xut phát đim, nó không phi là là cái gì đó được xác đnh rõ mà ch là mt câu chuyn được viết ra bng ngôn ng đi thường. Cái tôi đánh giá cao tiu thuyết, đó là nó cho phép nói v bn thân mà như không nói, cho phép phát biu nhng ý tưởng triết lý mà không cn phi là triết gia. Đó là mt dng túi du lch, rt tin dng. Thành công ca th loi tiu thuyết trong vòng mt trăm năm tr li đây là t đó mà ra. Đó là mt dng rút gn đ nhn biết tình trng ca thế gii, hoc có l là c tình trng ca bn thân.
– Nhưng ngày nay, my ai còn đc “Le Grand Cyre” hay “L’Astrée”, nhng bn sách được đông đo công chúng biết đến trong thế k XVII? Đến thế k XIX, tiu thuyết đã đ ra th loi tâm lý, hin ti nó li thoát khi th loi này.
– Tôi không chc v đ bn ca văn hc theo cách nói chung. Đó là mt vn đ gn như sinh hc, vn đ ca nhp điu t nhiên mà xã hi loài người phi tuân theo – có l đó chính là sinh thái hc chăng. Người ta không th ngăn cn s pha trn gia người vi người, gia nhng th loi, gia nhng nn văn hóa. Nếu s phn ca tiu thuyết là phi biến mt, thì ngay c Vin Hàn lâm Pháp cũng không th ngăn cn s tiêu vong này.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s