ÔNG CẢ – NGƯỜI CỦA MỖI NGƯỜI

ký sự của Nguyễn Trọng Tín & Doãn Khởi

Ngay sau giờ lễ trưa, mọi người tản ra về nhà, nhưng Asary vẫn quanh quẩn lại thánh đường chờ ông cả. Hôm nay, phía nhà vợ anh tổ chức lễ đặt tên cho một đứa trẻ mới ra đời bảy ngày, Asary là dượng và được phía nhà vợ phân công chở ông cả về nhà. Đây là một công việc thường nhật của ông cả Châu Mach, ở thánh đường Rohmah.

Đời công quả

Mỗi sáng, khoảng 4 giờ, đàn ông cả xóm sẽ làm lễ đầu tiên của một ngày; buổi trưa, từ lúc 13 giờ cho đến tối, hành thêm bốn cái lễ nữa, tất cả do ông cả chủ trì. Ảnh: Trần Việt Đức
Về với người Chăm ở An Giang, ai ai trong mỗi xóm, khi nhắc đến ông cả luôn biểu lộ sự kính trọng, họ thường gọi là ông cả chùa hay ông giáo cả. Dù mọi người đều bình đẳng và trực tiếp chịu trách nhiệm về việc làm trước đấng tạo hoá Allah dưới trần thế này, nhưng trên thực tế, việc điều hành sinh hoạt thôn làng gắn liền với thánh đường (masjid) có một hệ thống “chức sắc”, người đứng đầu gọi là Hakim – ông cả.
Năm nay, ông Musa Haji, ông cả của xóm người Chăm ở xã Khánh Hoà, huyện Châu Phú đã 86 tuổi. Ở cái tuổi người ta có thể không còn nhớ gì, mọi sinh hoạt đều trông cậy con cháu, nhưng ông còn đầy minh mẫn. Làm ông cả của thánh đường Ahmah này hơn 45 năm, sau khi thụ đạo từ người thầy – ông Haji Uma Aly, tiến sĩ từ thánh địa Mecca trở về – ông vẫn đều đặn mỗi ngày năm bận lên thánh đường chủ trì làm lễ, nếu không phải đi đâu xa. Trước khi làm ông cả, ông Musa Haji đảm nhiệm việc dạy học cho trẻ con tám tiếng mỗi ngày, từ sáng đến chiều, tối dạy bổ túc cho các thầy từ xóm khác. Ngoài dạy chữ, giáo lý, ông còn dạy luôn cả cách nấu đồ ăn, làm bánh ngọt, cách đãi khách, tổ chức đám tiệc… kiểu người Chăm. Nửa đời người cần mẫn, cho đến năm 2004, sau tai nạn gãy chân, ông mới thôi.
Một người Chăm chủ một hiệu vải. Ảnh: Trần Việt Đức
Khác với một số tôn giáo, chức sắc luôn gắn liền với nơi hành lễ công cộng, ông cả của đạo Hồi gắn với xóm ấp nhiều hơn. Mọi việc trong xóm, từ lễ, tang ma, cưới hỏi, đến xử vi phạm luật đạo, phân chia tài sản… ông cả là người đứng ra chủ trì, nhưng không hề có lương bổng hay của từ thiện. Xong việc, ông cả trở về nhà làm ruộng, cùng vợ nuôi con như bao người khác. Thánh đường do một người, gọi là ông từ, coi sóc. Kể từ khi được bầu cho đến khi nhắm mắt xuôi tay, ông cả phải làm mọi việc trong phận sự vô điều kiện.
Nơi phán định, giãi bày
Ông cả sẽ phán định các tranh chấp, các vi phạm luật đạo và chủ toạ các buổi phân chia tài sản theo giáo lý Islam khi có người qua đời. Nhưng phán định làm sao để vừa phù hợp với pháp luật và không phạm giáo luật, lại không phải chuyện dễ. Một ông cả kể, hôm nọ, có thanh niên đi uống rượu say về xóm bị phát hiện. Uống rượu, tuy pháp luật không cấm, nhưng là một điều cấm kỵ trong giáo luật nên không ai dám uống trong xóm mà lén lút đi ra ngoài. Ngay lập tức, ông cả hay tin. Sau giờ hành lễ, ông cả gặp người thanh niên tại thánh đường, buộc viết cam kết không tái phạm, lần tới nếu bắt gặp, ông doạ sẽ bêu tên trước cộng đồng vào ngày lễ thứ 6. Chuyện mại dâm cũng là một điều cấm, theo giáo luật sẽ bị trục xuất ra khỏi xóm, nhưng ông cả Musa Haji lại nghĩ khác, nếu đuổi cô ta ra khỏi xóm vừa trái pháp luật vừa vô tình xúi bẩy cô gái tiếp tục làm điều xấu. Tình huống này, ông sẽ giữ lại, nếu lần đầu, ông chỉ nói riêng nhưng tái phạm, ông sẽ cho nhiều người biết để cùng quản lý, theo dõi và ngăn cản.
Phụ nữ vào một ngày đi dự lễ đặt tên. Ảnh: Trần Việt Đức
Đi vào những xóm người Chăm và nghe chuyện ở quanh xóm người Việt, các tệ nạn hầu như không có. Chuyện uống rượu, cho vay nặng lãi, bài bạc… rất hiếm hoi, có chuyện chỉ mỗi ông cả biết. Hồi tháng trước, ở Châu Đốc một người Chăm bị côn đồ đâm vào bụng. Cả xóm đó đang nháo nhào, phẫn nộ, ông cả xuất hiện, khuyên mọi người về nhà chờ chính quyền giải quyết. Nghe xong cả trăm con người đang nóng nảy lặng lẽ trở về nhà.
Có một thứ công việc không tên mà ông cả phải làm bất kể lúc nào là nghe những lời giãi bày của người trong xóm. Tâm sự thì muôn hình, từ chuyện vợ chồng cơm không lành canh không ngọt, chuyện buôn bán được – mất đến chuyện về chính sách, pháp luật… họ đều đến tỉ tê với ông cả. Có chuyện ông cả phải giữ bí mật, vừa nghe, vừa khuyên giải; có chuyện ông cả cương quyết, buộc phải chấm dứt không để xấu thêm.
Cân bằng đời – đạo
Ở An Giang hiện có 12 xóm người Chăm sinh sống (12 thánh đường), theo đó là 12 ông cả. Người trẻ cũng đã ngoài 70, người già ngót nghét 90 nhưng việc xóm, cả phần đạo lẫn phần đời, hầu hết đều qua tay ông cả. Mỗi sáng, khoảng 4 giờ, đàn ông cả xóm sẽ làm lễ đầu tiên của một ngày, buổi trưa, từ lúc 1 giờ cho đến tối, hành thêm bốn cái lễ nữa, tất cả do ông cả chủ trì. Ngày hôm đó, nếu có các đám cưới, hỏi, ma, đặt tên… ông cả phải đến tại nhà hay thánh đường, đó là phần việc không thể tránh nếu còn sức và không đi đâu xa.
Một ông cả. Ảnh: Trần Việt Đức
Nửa đời người làm ông cả, ông Musa Haji hiểu cá tính của từng người dân trong xóm hơn ai hết và biết cách để giải quyết ổn thoả. Cách đây ít lâu, ông kể, có một người nghèo khó mất, ông đến nơi người mất ở, mời cả khu lại họp và cắt cử, quyên góp làm ma chay. Hay như việc cưới, người biết sẽ đến hỏi ông làm sao, ông sẽ nói cách. Bằng kinh nghiệm, ông tạm chia cư dân thành ba nhóm khi xử việc. Với nhóm người biết và có của, ông chờ họ lại bàn việc với mình. Nhóm có của nhưng không biết cách, ông phải chủ động đến nhà họ, bàn cách làm. Còn nhóm nghèo và không biết cách, ông phải tự tổ chức làm thay cho họ, không bàn bạc. Trong từng nhà, từng dòng họ, ông phải lựa cách nói khác nhau, có người phải nói mạnh, người nói nhẹ, có người phải năn nỉ.
Nhiều ông cả hay phó cả ở An Giang tham gia vào tổ chức đoàn thể xã, huyện nên phải chạy thêm công việc của chính quyền, từ xoá đói giảm nghèo, nhà tình thương đến vay vốn, văn hoá… Làm chuyện nhà nước cũng không lương, thành thử, có ông cả suốt ngày lo việc ngoài đường, mọi chuyện kiếm sống đều nhờ tay người vợ. Nhà chỉ có vài trăm mét vuông vườn, phải nuôi tám người con, người chồng – ông cả Musa Haji – luôn lo việc cộng đồng, ngoài nửa thế kỷ, người vợ ông phải đi bán hàng dạo kiếm sống. Cả đời ông từ thời trai trẻ cho đến già, bữa cơm chỉ quen ăn với muối tiêu nhưng ông thấy mình vẫn đủ và đầy hạnh phúc. 
sgtt.vn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s