"LỜI NÓI CỦA NGƯỜI"

tạp văn của Lỗ Tấn
chuyển ngữ : Phan Khôi

Nhớ trong sách đồng thoại “thằng bé Jean” của nhà văn Hà lan tên làF.van Eeden – tiếc thay năm ngoái ông chết mất rồi – có chép rằng thằngbé Jean, khi nghe hai giống nấm tranh luận với nhau, xem vào phê bìnhmột câu: “Cả hai chúng mầy đều là có độc cả”, hai giống nấm giật mìnhkêu lên rằng: “Mầy là người ư? Đó là lời nói của người!”

Đứng trên lập trường giống nấm mà nhìn, thật đáng giật mình và kêulên. Loài người vì muốn ăn chúng nó mới đầu tiên chú ý ở sự có độc haykhông có độc, song ở chính mình giống nấm, điều đó không có quan hệ gìcả, hoàn toàn không thành vấn đề.
Tuy là sách vở hoặc văn chương cốt ý ban cho người ta cái tri thứckhoa học, vì muốn vui câu chuyện cũng thường hay nói “lời nói củangười”. Cái chứng bệnh ấy cả đến sách “Côn trùng ký” (Souvenirs Enlomologiques)tiếng nổi như cồn của J.H Fabre làm ra cũng không khỏi. Đến những đồgặp đâu sao chép đó thôi không cần nói. Gần nay trên tạp chí tình cờthấy một bài dạy cho thanh niên tri thức về sinh vật học, trong cónhững đoạn thế nầy…
“Nhện cứt chim… hình thể nó đã giống cứt chim, lại có thể nằm im không động đậy, chính mình giả trang làm ra dáng cứt chim.”
“Trong giới động vật, cái thứ ăn thịt chính chồng mình rất nhiều,song nổi tiếng hơn hết phải kể giống nhện nói trên và giống bọ ngựadưới đây sẽ nói đến…”
Đó cũng không khỏi nói “lời nói của người” quá trớn. Con nhện cứtchim chỉ là hình thể nó vốn giống cứt chim, tính nó lại không động đậy,chứ không phải nó cố ý làm ra dáng cứt chim cốt để lừa phỉnh những saubọn nhỏ. Trong xã hội bọ ngựa cũng còn chưa có cái thuyết ngũ luân, khichúng nó lẹo nhau, con cái ăn quách con đực đi, là bởi nó đói bụng,phải ăn cái gì chứ, chứ nó đâu biết cái ấy là ông chủ nhà của chínhmình nó[1].Nhưng mà một khi đã viết ra bằng “lời nói của người”, thì một con thànhra kẻ hung phạm mưu sát, một con thành ra con vợ ác ăn thịt chồng. Thựcra, đều là oan uổng cả.
Trong “lời nói của người” còn có các thứ “lời nói của người”. Có lờinói của người Anh, có lời nói của người Hoa. Trong lời nói của ngườiHoa lại có các thứ: có “lời nói của người Hoa bậc cao”, có “lời nói củangười Hoa bậc bét”[2]. Miền tây Chiết giang có câu chuyện buồn cười chế diễu sự khờ khạo của người đàn bà nhà quê thế nầy…
“Giữa trưa trời mùa bức, một mụ nông phụ làm việc khó nhọc quá, bỗngthan thở rằng: “Đức bà hoàng hậu thật sung sướng biết ngần nào. Giờ nầychẳng là đang ngủ trưa trên giường, khi thức dậy gọi: thái giám, đemmứt hồng lên đây!”
Nhưng mà, đó không phải là lời nói của người Hoa bậc bét”, mà là”lời nói của người Hoa bậc bét” trong ý của người Hoa bậc cao, cho nên,thực nó là “lời nói của người Hoa bậc cao”. Ở chính mình người Hoa bậcbét, có lẽ lúc đó chưa chắc nói như vậy, mà dù có nói như vậy, cũngkhông coi là câu chuyện cười[3].
Thẳng giằm nói nữa, lại phải kéo tới sự rắc rối về văn học giai cấp, thôi, ngừng lại[4].
Hiện nay có những người làm sách, bằng cái tôi viết thư cho thanhniên hoặc thiếu niên. Tự nhiên, những điều nói đó là “lời nói củangười” rồi. Song không biết là lời nói của người hạng nào? Tại saokhông viết cho những người lớn tuổi hơn? Tuổi lớn rồi thì không cần dạybảo hay sao? Hay là thanh niên và thiếu niên so sánh còn thật thà, dễlừa phỉnh?
21-3-1933
(Dịch ở Nguy tự do thư)

   ___

  1. Ông chủ nhà“:nguyên văn là “gia chủ công”. Theo luân lý phong kiến, trong gia đình,vợ phải coi chồng là ông chủ, thường thường vợ cũng có gọi chồng là”phu chủ”, cho nên nói thế.
  2.  Trước kia, người ngoại quốc ở trong đất Trung Quốc, nhất là ở các tôgiới, thường chia người Trung Quốc làm hai hạng: “Cao đẳng Hoa nhân” làhạng giàu sang có học thức ; “hạ đẳng Hoa nhân” là hạng nghèo hèn dốtnát như công nhân nông dân.
  3. Nếu nói như vậy thì là có ý thức giai cấp rồi, có ý thức giai cấp thìsẽ đi đến đấu tranh giai cấp, cho nên không coi là câu chuyện cười.
  4.  Từ năm 1930, Lỗ Tấn đã cãi nhau với Lương Thực Thu về văn học có hay không giai cấp tánh, cho nên ở đây không “nói nữa”.
  5. wikisource.org

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s