PHẠM VI VĂN CHƯƠNG MỸ, NHÌN TỪ RUSSELL BANKS

Cao Việt Dũng

Cho tới rất gần đây, một nền văn học lớn như văn học Mỹ hiện diện ở Việt Nam thật ra rất mỏng và lệch. Nếu không phải Cuốn theo chiều gió thì độc giả Việt Nam thường nghiêng về hai thái cực: say đắm các nhà văn khuynh tả như Ernest Hemingway hay Jack London và cả nhà văn tương đối trung bình O. Henry, nếu không thì sẽ theo dòng giải trí gồm tác phẩm của Sydney Sheldon, Stephen King hay John Grisham.

Điều này hẳn là có nguyên do lịch sử, nhưng có thể nóirằng ngoài một số hiện tượng đột xuất như Trên đường (Jack Kerouac),Giết con chim nhại (Harper Lee) hay Bắt trẻ đồng xanh (Salinger) từngcó bản dịch từ cách đây nhiều chục năm, cả miền Bắc và miền Nam đềukhông dịch nhiều văn chương Mỹ, mặc dù ở miền Bắc đã sớm có Chữ A màuđỏ (Hawthorne) và miền Nam đã dịch rất công phu Moby Dick (Melville) từnhững ngày đầu của Việt Nam cộng hoà. Với sự xuất hiện của các nhà vănnhư Saul Bellow, Don DeLillo, Raymond Carver và Philip Roth, dòng chủlưu của văn chương Mỹ (tạm gọi là “cao cấp”) mới bắt đầu được đưa dầnvào Việt Nam.
Việc có tương đối đầy đủ những gương mặt lớn của vănchương Mỹ là điều rất cần thiết, bởi cách hoạt động của giới nhà vănnơi đây có những điểm đặc thù, trong đó nổi bật là tính chất “kế thừa”:Don DeLillo và Thomas Pynchon “thoát thai” từ ghế sinh viên ngồi ngheVladimir Nabokov giảng bài; khi nhắc tới Philip Roth hay John Updikengười ta thường nhắc luôn bậc trưởng thượng của họ là Saul Bellow; vàđọc nhà văn đang gây nhiều tranh cãi hiện nay, Jonathan Franzen (sinhnăm 1959), nhất là trong cuốn tiểu thuyết mới nhất của ông xuất bản hồinăm ngoái, Freedom, người ta dễ dàng nhận ra dấu ấn của Philip Roth;rồi rất nhiều nhà văn trẻ thán phục và đi theo con đường của RaymondCarver…
Thử khảo sát một nhà văn Mỹ nổi tiếng như RussellBanks (sinh năm 1940), tính chất cá nhân chủ nghĩa của nhà sáng tạokhông hoàn toàn tách rời khỏi tính chất “hội đoàn nghề nghiệp”. Khônggiống các nhà văn châu Âu thường ngại nói tới những người ảnh hưởng tớimình và hay sử dụng các bài trả lời phỏng vấn báo chí để công kíchngười khác, trong những bài phỏng vấn, Russell Banks vui vẻ nhìn nhậnJack Kerouac (mà ông từng gặp hồi còn trẻ) như là nguồn cảm hứng quantrọng; ông cũng coi Doctorow là một hình mẫu lớn của mình và không chegiấu tình bạn với Joyce Carol Oates và Toni Morrison.
Russell Banks cũng giống không ít nhà văn Mỹ nổi tiếngkhác (chẳng hạn Scott Fitzgerald hay Bret Easton Ellis), không hề xa lạvới điện ảnh. Trong khi nhà văn châu Âu hay chơi nhạc hoặc làm chínhtrị, một số người còn không cho phép chuyển thể tiểu thuyết của mìnhthành phim, thì Russell Banks từng không ít lần chuyển thể tác phẩm củamình thành kịch bản phim cho Hollywood. Đọc văn chương Mỹ, ta thườngngờ ngợ đoạn này đích thị được viết để dễ dàng chuyển hoá thành một“xen” trong phim.
Tính chất điện ảnh xuất hiện rất rõ trong cuốn tiểuthuyết The Reserve (Khu bảo tồn) in năm 2008 của Russell Banks (cho đếnnay ông đã là tác giả của khoảng 20 tác phẩm, đa phần là tiểu thuyết).The Reserve không hẳn là tiểu thuyết thành công nhất của Russell Banks,nhưng nó cho thấy nhiều nét đặc thù trong cách viết của nhà văn Mỹ nóichung.
Mặc dù có rất nhiều đoạn “mê lô”, The Reserve (chuyệnvề mối quan hệ giữa một hoạ sĩ nổi danh thế giới – Jordan Groves – vàmột cô gái rất giàu có – Vanessa Cole – bắt đầu từ năm 1936 tại khu bảotồn Adirondack) là một câu chuyện rất thú vị và thể hiện tham vọng rấtlớn của Russell Banks: phạm vi quan sát của ông không chỉ là chuyệntình ái mà còn là cuộc đối đầu giai cấp, bệnh tâm thần trong đầu ócphức tạp của Vanessa Cole, và cả một giai đoạn lịch sử với sự xuất hiệntại nước Mỹ của khinh khí cầu Hindenburg mang trên mình biểu tượng thậpngoặt phátxít. Rồi nhân vật của ông sẽ tham gia cuộc chiến tại châu Âu,và Russell Banks cũng dùng ngòi bút của mình để miêu tả cặn kẽ đời sốngcủa giới thượng lưu hồi ấy, thậm chí không bỏ qua ngành phân tâm họcđang hồi phát triển mạnh…
Không ồn ào như các nhà văn châu Âu, nhất là Pháp,nhưng văn chương Mỹ luôn luôn dồi dào tác giả xuất sắc và đặc biệt thamvọng trong cách nhìn thế giới. Ta sẽ không ngạc nhiên khi cách đây 70năm, chính triết gia và tiểu thuyết gia Jean-Paul Sartre của Pháp từngnồng nhiệt ca ngợi tiểu thuyết gia Mỹ, nhất là John Dos Passos, và coiđó là một hình mẫu lớn, kể cả đối với các nhà văn của cựu lục địa.
sgtt.vn

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s