TẶNG VẬT CỦA TRỜI

tiểu thuyết của Nguyễn Thanh Hiện

mười tám.
và đấy là niềm kinh sợ.
    Và ở vùng rừng núi đầu nguồn ấy, loài ngườiđã tiến hành một cuộc khảo cứu về  chim,cả những thứ đương ca hót trên rừng, lẫn những thứ còn nằm trong trí tưởngtượng, cuộc khảo cứu có một không hai trong lịch sử nghiên cứu về các loài  trong trời đất.

Taykỷ sư địa hình đương làm công việc khảo sát địa hình ở cánh rừng đầu nguồn ấylà một tay mê chim. Nó là loài gì, có phải là chim báo ngủ không, vì cứvào  lúc mắc võng chuẩn bị ngủ thì bọntôi lại nghe tiếng con chim ấy?  Một travấn khá hóc búa về chim được anh ta đặt ra ngay lúc chúng tôi mới bước vào khulán trại của đơn vị khảo sát lòng hồ. Có lẽ là vị chỉ huy công trình đã nói khákỹ với tay kỷ sư ấy, nên anh ta đã đón chúng tôi như đón những kẻ quen biết. Đấylà câu chuyện phải nói cả đời mới hết. Nàng phải lập tức đóng vai nhà điểu học.Ngày ngày là bọn tôi đi dò xét coi chỗ này chỗ kia cao hơn mặt nước bể baonhiêu, là việc làm của hạ giới, khác với việc làm của những nhà điểu học, làviệc làm thuộc thượng giới. Anh ta nói, chẳng phải khiêm tốn gì, mà là biểuhiện của một đam mê. Trong bữa cơm khách, cứ bưng chén cơm lên, chưa kịp và, làanh ta lại đặt xuống, để hỏi chúng tôi đủ thứ chuyện về chim. Biết nàng chẳngchống đỡ nổi trận tra vấn này, nên tôi đã phải nhảy vào cuộc. Lần này thì tôivới nàng không phải leo lên lưng cọp, mà là leo lên thượng giới. Tức leo lênthế giới của tưởng tượng và bịa đặt. Chứ không tưởng tượng, bịa đặt ra các loàichim, thì tôi với nàng biết chi mà nói. Coi như cứ sáng ra là anh ta lại đưachúng tôi đến một cao trình mới, núi rừng đầu nguồn ấy có lẽ là được tạo dựngtừ một thời tạo sơn dữ dội, đất cứ gãy thành quãng lồi lõm, đứng nơi cao trìnhnày thấy cao trình kia như ở trên đầu hay ở dưới chân mình, ngắm, đo, và xêdịch, cho đến khi lấy được những con số, bầu đoàn cũng vẻn vẹn ba người, anhta, kỷ sư địa hình, với hai đồ đệ, những tay kỷ thuật đo đạc, xê dịch, ngắm, vàđo, những con số cho cuộc qui hoạch, và những loài chim chưa biết tên, câuchuyện ở những cao trình là sự hòa quyện giữa địa lý học và điểu học, thì chẳngphải ngày ngày anh ta kết hợp với việc khảo sát địa hình để đưa tôi và nàng,những nhà điểu học bất đắc dĩ, lên rừng khảo cứu về chim hay sao? Niềm đam mê,tặng vật của trời, dường như từ anh ta đang chuyển dịch sang chúng tôi. Mới đầulà tưởng tượng ra, dốc hết khả năng tưởng tượng ra để mà nói, riết một hồi thìcũng thấy mê cái đám chim do mình nghĩ ra. Mà như cả anh ta cũng bằng cách ấy,anh ta cũng cứ tha hồ mà nghĩ ra các loài chim để thõa mãn niềm đam mê củamình. Vì theo lời mời của anh ta, cả tôi cả nàng đều cùng anh ta nhìn vào máyngắm, vừa ngắm, tôi vừa rỉ tai nàng (chỉ đủ để nàng nghe) rằng đấy là chim áođà, thì có lông màu đà là chim áo đà chứ còn gì, con chim đậu trên cành cây nằmngay trên đường ngắm, đám đồ đệ anh ta hỏi xê dịch thước về phía nào, còn anhta thì cứ đưa cái ngón trỏ ấy lên nhịp nhịp vào chỗ khoảng không trước máy ngắm,đám đồ đệ ở đầu đằng kia vẫn cứ gào toáng lên là dịch chuyển thước về phía nào,bỡi cái ám hiệu ấy là nằm trong niềm đam mê, chứ chẳng thuộc thuật đo đạc, đúnghơn  đấy không phải ám hiệu, mà là biểuhiệu của dòng suy nghĩ, cuối cùng thì anh ta cũng nghĩ như tôi, anh chị có nhìnthấy con chim áo đà không, cuối cùng anh ta hỏi chúng tôi thế. Ở cao trình ấy,chúng tôi lại thêm một loài chim nữa vào công cuộc khảo cứu của mình. Phải đếnmười mấy con suối đổ vào nhánh sông ấy. Theo tay kỷ sư địa hình, các con suốiấy đều bắt nguồn từ các triền núi thuộc cụm đầu nguồn. Nàng bảo, theo một nhàđiểu học châu Âu, có những loài chim có giọng hót rất hay chỉ sống biệt lập ởcác đầu nguồn sông suối. Nhưng tên chúng là gì ? Anh ta hỏi, và lập tức mở sổbiên chép ra, cuốn sổ biên chép về chim như lúc nào cũng không rời anh ta. Tôicố lắm mới không bật cười. Làm sao nàng nghĩ cho ra tên các con chim vừa mớivụt ra từ sự bịa đặt của mình? Dường trời sinh loài người là để tưởng tượng vàbịa đặt ra các thứ trên đời. Trong lúc tôi lo lắng cho nàng thì nàng đã nghĩ racùng lúc đến hằng chục loài chim. Tên của chúng là được lấy từ những câu hát ruquen thuộc, và chỉ thêm vào đằng sau những cái tên ấy một màu sắc cụ thể là cóđược ngay một loài chim cụ thể, con oanh đỏ, con yến xám, con phượng vàng… Nàngcó viện đến một nhà điểu học châu Âu như thế là cốt để cho tay kỷ sư địa hìnhhứng thú chuyển việc khảo sát đến đầu nguồn các con suối ấy. Thì chúng tôi làđang đi tìm con nước đầu nguồn con sông quê nàng, chứ nào phải là đi khảo cứuvề chim. Theo qui hoạch của công trình, nơi phát nguồn các con suối ấy đều nằmbên ngoài vùng khảo sát địa hình. Mà tay kỷ sư mê chim thì cứ tìm đủ mọi cáchđể giữ chúng tôi lại. Có vẻ như sự có mặt của các nhà điểu học (là tôi vớinàng) là để hợp thức hóa những hiểu biết về chim của anh ta. Quả tình đây là  vòng luân hồi cắc cớ : Vị chỉ huy công trìnhba hoa đã làm cho tôi với nàng bỗng chốc trở thành những nhà điểu học, rồi tôivới nàng cứ làm như những nhà nghiên cứu về chim đã làm cho tay kỷ sư vốn rấtmê chim tưởng mình là nhà điểu học. Và biết đâu sau đó, tay kỷ sư tưởng mình lànhà điểu học, khi gặp vị chỉ huy của mình, anh ta sẽ làm cho ông ta trở thànhkẻ mê chim ! Thì đã nói là anh ta đã làm cho chúng tôi mê chim còn gì. Vào mộtđêm, có lẽ là đêm thứ năm hay thứ sáu chúng tôi ở khu lán trại đơn vị khảo sátlòng hồ, tôi đã phát hiện ra tiếng động ấy. Đang ngồi trò chuyện ở trong lánthì nghe thấy tiếng gì như tiếng chim vỗ cánh trên ngọn cây rừng ở  cửa lán. Tôi liền với cây đèn pin, vụt bước rangoài. Đừng anh. Chưa kịp rọi đèn lên cây coi thử là chim gì lại ngủ ngay cạnhcon người như vậy thì tay kỷ sư đã kéo tay tôi lại. Theo lời anh ta, lán trạicủa đơn vị xây dựng được chín mười hôm thì con chim ấy đến ngủ trên ngọn câyấy. Phải có sự đồng điệu giữa người và chim thì mới có chuyện này. Tay kỷ sư nói. Tôi nói làm sao mà biết? Còn nàng hỏi sựđồng điệu ấy là gì? Chẳng hạn, luôn muốn từ bỏ những khung trời nhỏ hẹp để vươntới một quảng trời cao rộng, chẳng hạn, luôn muốn giọng nói của mình trở nên hay hơn, hay át cả những giọng nói khác.Anh ta nói. Quả có vẻ như có sự đồng điệu giữa người và chim về chỗ thích quảngtrời cao rộng. Nhưng về khoản giọng nói, chúng tôi hỏi anh ta căn cứ vào đâu đểnói thế. Tay kỷ sư liền đem cái buổi sớm trongrừng đầy tiếng chim ra nói. Loài chim là có tri giác riêng về sự chuyển độngcủa trời đất. Và có cách thể hiện riêng tri giác đó. Khi trái đất tự xoay tròngiáp một vòng thì hầu như lũ chim rừng đã biết kêu biết hót đều thốt ra thànhlời cho các loài giống khác trong trời đất biết là chúng biết một ngày nữa đãxảy ra. Những ngày đầu loài chim có mặt trên mặt đất này thì tiếng chim là thế.Nhưng rồi con chim nào cũng muốn tỏ rằng mình biết sự thật ấy bằng cách phảinói to lên, và để cho những chim khác nghe thấy thì phải nói to hơn nữa. Từ chỗthể hiện sự hiểu biết về chuyển động của trời đất, loài chim tiến đến chỗ tranhnhau về cách diễn đạt lời nói. Cuối cùng thì không còn nói về sự thật, mà lànói về nhau, không phải là nói chuyện bình thường, mà là cãi nhau, thậm chí lànguyền rủa nhau, cứ vào lúc trái đất tự xoay tròn được một vòng, lúc nhìn thấycó ánh mặt trời sau một đêm tăm tối, thì chúng lại thức dậy để cãi nhau, chẳngcần biết trái đất có còn tiếp tục quay hay không, và ngày mai thì có còn nhìnthấy ánh mặt trời nữa không. Nàng nói như vậy là  ta phải thay đổi một cách nhìn, cái buổi sớmtrong rừng đầy tiếng chim không còn được coi là bản giao hưởng của tự nhiên.Tôi biết nàng nói thế có nghĩa là đã bắt đầu cảm thấy bị lung lạc trước trítưởng tượng của tay kỷ sư mê chim. Nhưng anh ta bảo suy nghĩ của anh ta cũngchỉ là một cách nhìn tự nhiên, mà cách nhìn nào cũng nhằm tìm ra bản chất củathực tại. Lại có tiếng chim vỗ cánh trên ngọn cây rừng chỗ cửa lán. Cả tôi lẫnnàng đều hướng mắt về phía tay kỷ sư mê chim. Có thể hiểu đấy là cách phản ứngcủa loài chim trước một ngoại cảnh có tiếng nói của con người, vỗ cánh mà khôngbay đi là chấp nhận tiếng nói của con người. Anh ta nói. Dường vừa nói anh tavừa  nhìn vào một cuốn từ điển về chimđược soạn theo trí tưởng tượng phóng đãn của mình, cái mục từ anh ta đem ra nóivới chúng tôi như thứ trộn lẫn giữa khoa học và thi ca. Một cái bến suối nằmtrong vùng khảo sát điạ hình, một buổi sớm mai núi rừng chẳng có vẻ gì là sắpxảy biến cố, một con chim, màu lông là trộn lẫn giữa trắng và đen, bay ngangđường ngắm của anh, sà xuống bến suối, cứ tưởng là con chim bị trúng tênh củacon người, nhưng không phải, vì liền đó là một con chim khác, cũng màu lông đó,vút qua đường ngắm của anh, và sà xuống bến suối, lập tức anh ghi vào hiểu biếtcủa mình rằng bỗng chốc có đôi chim cùng sà xuống một nơi non nước hữu tình thìđấy không phải là dừng chân nghỉ sau một chuyến bay dài, mà là đang trên chuyếnbay không định trước bến bờ, hoặc là để tận hưởng, hoặc để thử thách, vì có thểđấy là một cuộc tình thực sự, mà cũng có thể là chưa, lập tức anh lệnh đám đồđệ nghỉ đo đạc, và quay máy ngắm về phía cao trình của cuộc quan hệ chưa xácđịnh được nguồn cơn, và qua đường ngắm của mình, anh nghe thấy từng âm tiếttrong từng lời chim, nghe thấy những xung động nhỏ nhất trong các cơ thể bé nhỏcủa một loài giống tuy nhỏ bé nhưng lại có một lịch sử loài giống thật dài lâu,và trong khi đang xác định đấy là một cuộc tình, thì qua đường ngắm của mìnhanh nhìn thấy tựa hồ như một thác nước xám ngoắc đang đổ ngược về thượng nguồn,nhưng nhìn lại thì chẳng phải là thác, mà là một con chim to lớn, cứ gọi nó làmột con đại điểu, kéo sau nó là đám chim bản địa đang góp lại thành thứ sức nhưthác đổ, một cuộc đánh đuổi kẻ ngoại nhập, nhưng anh bỗng có cảm tưởng đườngngắm của mình bị xé ra, nhưng là không phải, để còn được bay lượn, con chim tolớn đã quày đầu lại, một cuộc va chạm giữa hai thứ sức sống, không phải làđường ngắm bị xé ra, mà các cuộc tồn sinh bị xé ra, qua đường ngắm, anh nhìn thấyrơi lả tả xuống nơi bến suối những xác chim, mọi thứ diễn ra thật là nhanh đếnnỗi anh phải nghĩ rằng cả cuộc tình mình vừa xác nhận được cũng đã tan tànhtheo cuộc va chạm kia, và mọi thứ là diễn ra nhanh đến nỗi tưởng chẳng có gìxảy ra, bỡi liền đó, qua đường ngắm của mình, anh nhìn thấy lũ chim từng đôi sàxuống nơi bến suối, còn núi rừng thì vẫn vang rộn tiếng chim. Taykỷ sư mê chim nói với chúng tôi rằng núi rừng là nơi để cho các thế hệ loàichim tiếp tục viết cuốn sử về loài giống mình, một cuốn sử truyền miệng. Có quảlà như vậy hay không? Lúc anh ta bước ra ngoài, chắc là để xem thử con chimthích tiếng người đã ngủ chưa, nàng rỉ tai tôi, hỏi. Tôi nói chỉ đủ để chochúng tôi nghe, rằng trong lúc tôi và nàng nghĩ ngợi về cái thuyết lý về chimcủa anh ta, thì trong hai chúng tôi chẳng ai nhìn thấy được, cũng như chẳng hiểu được, việc trời đất đang giãn nở nhưcác nhà khoa học nói, nhưng chuyện đó là có đó. Chúng tôi lại lặng đi tronggiây lát. Trí tuệ con người lớn lao biết bao mà cũng nhỏ nhoi biết bao trước vẻkỳ bí của tự nhiên. Nàng nói. Và khẽ rùng mình. Tôi cũng khẽ rùng mình.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s